نوانديشى نيز شمرد. همين توانايى بالا باعث مى‌شد كه در فهم و تحليل آيات الهى از مباحث علم اصول بهره فراوانى ببرد. استاد حتى در مباحث علوم قرآنى هم از مهارت‌هاى اصولى خود بهره مى‌برد. وى با رد مبناى قديمى «امتناع استعمال لفظ واحد و اراده دو معناى مستقل»[١] سخن متأخرين را به ميان كشيده است و مى‌نويسد:

اصوليان متأخر ... صرفاً آن را خارج از متعارف دانسته‌اند، با اين بيان كه «استعمال لفظ واحد و اراده دو معناى مستقل» در عرف عام معمول نيست ... هرچند ذاتاً ممكن باشد. اما قرآن كريم ... در بسيارى موارد بر خلاف معمول به كار برده است، چنان كه با كاربرد يك لفظ برحسب دلالت اولى آن معناى ظاهرى آن را اراده كرده و همزمان با آن، مفهوم ثانوى عامى را- كه شامل موارد ديگر هم مى‌شود- لحاظ نموده ... مفهوم اولى كه بر حسب خصوصيات مورد نزول آيه به ذهن مى‌آيد ... «تنزيل» ناميده مى‌شود ولى مفهوم عام برگرفته از آيه «تأويل» آيه است.[٢]

او در جاى ديگرى پس از آن كه «تخصيص عمومات» را يكى از شيوه‌هاى پيامبر در بيان مفاهيم قرآن ذكر مى‌كند،[٣] مى‌نويسد:

شكى نيست كه به وسيله تقييد و تخصيص است كه مقصود جدى متكلم از عام و مطلق مشخص مى‌گردد، وگرنه آن معنايى كه عام قبل از تخصيص و مطلق قبل از تقييد مى‌فهماند، مراد استعمالى است.[٤] اكنون براى روشن شدن مطلب براى هر يك از دو مورد مثالى مى‌آوريم: مثال عام مانند آيه مباركه‌ وَ الْمُطَلَّقاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ.[٥] عموم اين آيه شامل تمام زنان طلاق داده شده مى‌شود، اما در سنت تخصيص خورده و تنها به زنانى اختصاص داده شده است كه با آنان هم‌بسترى صورت‌

[١] . سيد ابوالقاسم خوئى، اجود التقريرات، ج ١، ص ٥١.

[٢] . تفسير و مفسران، ج ١، صص ٩٩- ٩٨.

[٣] . تخصيص و تقييد كتاب توسط سنّت قطعيه( مثل خبر متواتر) جزء مسلمات است، اما خبر واحد مورد اختلاف است و مشهور فقهاى اهل سنت عمومات كتاب را با خبر واحد تخصيص نمى‌زنند در مقابل مشهور اماميه كه قائل به جواز تخصيص عمومات كتاب با خبر واحد هستند.( اصول فقه، محقق داماد، دفتر دوم، صص ٨٧- ٨٥).

[٤] . ر. ك: محمدرضا مظفر، اصول الفقه، صص ١٥٦ و ١٥٨.

[٥] . بقره، آيه ٢٢٨.