معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٩٧ - چكيده

تفسير به رأى از ديدگاه آيت‌الله معرفت (ره)

رضا حق‌پناه‌[١]

چكيده‌

تفسير، پرده‌بردارى از الفاظ مشكل و دلالت كلام است. كسى كه در صدد تفسير به رأى مى‌باشد، در حقيقت درصدد فهم كلام خدا و پرده‌بردارى از مقاصد و معانى قرآنى نيست، بلكه تلاش دارد آرا و نظرات خود را بر قرآن تحميل كند. احاديث مذمتِ تفسير به رأى، نشان از سابقه ديرينه اين پديده در ميان مسلمانان دارد و پيامبر (ص) و ائمه (ع) با بيانات گوناگون از چنين كارى نهى كرده‌اند، اما تفسير به رأى با اعمال‌نظر و اجتهاد براى فهم كلام خداوند متفاوت است. در تفسير اجتهادى، قرائن عقلى و نقلى و ضوابط ويژه فهم كلام خداوند مبنا قرار مى‌گيرد، در حالى كه كسى كه قرآن را تفسير به رأى مى‌كند، خواست و هواى خود را مبنا قرار داده و استبداد به رأى به خرج مى‌دهد.

در اين نوشته مختصر پس از بيان معناى تفسير، رأى و علت منع از تفسير به رأى از ديدگاه استاد معرفت، نظرات چند تن از قرآن‌پژوهان از ديدگاه استاد نقل و نقد شده، آنگاه معيارهاى شناسايى موارد تفسير به رأى و نمونه‌هايى از تفسير به رأى از منظر حضرت استاد معرفت (قدس سره) مورد بحث قرار گرفته است.

كليد واژه‌ها: تفسير، رأى، فهم قرآن، احاديث تفسير به رأى.

[١] . عضو هيأت علمى دانشگاه علوم اسلامى رضوى.