معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٢٥ - تفسير قمى

تفسير عياشى‌ داراى دو جلد است كه حدود ٧٠٠/ ٢ روايت را در بر دارد. او سوره حمد تا آخر سوره كهف را مطابق روايات تفسير كرده است. عياشى‌ مقدمه‌اى بر اين تفسير نوشته است كه در واقع، روايات مربوط به مباحث علوم قرآنى است. بحث‌هاى «فضل القرآن»، «اقسام آيات قرآن»، «ناسخ و منسوخ»، «ظاهر و باطن»، «علم ائمه به تأويل قرآن»، «تفسير به رأى» و ... از جمله مطالب آن مقدمه است.

گويند: تفسير عياشى‌ داراى دو قسمت بوده، و آنچه در اختيار ما است، قسمت اول آن است و از قسمت دوم اطلاعى در دست نيست. استاد معرفت مى‌نويسد: اين تفسير به‌صورت ناقص به دست ما رسيده است. از يك طرف كسى‌كه اين تفسير را استنساخ كرده است، اسانيد آن را ناقص نموده و حذف دارد و از طرف ديگر قسمت ديگر تفسير در دست ما نيست.[١]

بسيارى از دانشمندان اين تفسير را بسيار ارزشمند مى‌دانند. مرحوم علامه‌ طباطبايى‌ در مقدمه‌اى كه بر اين تفسير دارد، مى‌نويسد:

لعمري احسن كتاب الّف قديماً في بابه و اوثق ما ورثناه من قدماء مشايخنا من كتب التفسير بالمأثور و قد تلقاه علماء هذا الشأن منذ الّف الي يومنا هذا بالقبول من غير ان يذكر بقدح او يغمض فيه بطرف.[٢]

استاد معرفت مى‌نويسد:

عياشى‌ اين تفسير را بسيار نيكو و ارزشمند با سند و دقت آن را به نگارش در آورده است.[٣]

تفسير قمى‌

اين تفسير به‌ على بن ابراهيم قمى‌،[٤] متوفاى ٣٢٩ ق، از مشايخ مرحوم‌ كلينى‌ (م ٣٢٨ ق) منسوب است. نجاشى‌ مى‌گويد: على بن ابراهيم‌ در حديث، مورد اعتماد (ثقة فى الحديث)، داراى مذهب صحيح و از استادان زيادى حديث‌

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، صص ٣٢٢- ٣٢٣.

[٢] . مقدمه تفسير عياشى، ج ١، ص ٣.

[٣] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، صص ٣٢٢- ٣٢٣.

[٤] . ر. ك: همان، صص ٣٢٦- ٣٢٥.