معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٥٨ - ميزان اثرپذيرى تفاسير و فراوانى اسرائيليات

سيوطى‌ (م ٩١٩ ق).[١]

تفاسيرى كه اسرائيليات را با سند نقل كرده و جز در مواردى اندك، به نقد آن نپرداخته‌اند؛ مانند جامع البيان طبرى‌ (م ٣١٠ ق).[٢]

تفاسيرى كه اسرائيليات را با سند ذكر كرده و در بيشتر موارد به نقد و بررسى آن‌ها پرداخته‌اند؛ مانند تفسير القرآن العظيم ابن كثير (م ٧٧٤ ق).[٣]

تفاسيرى كه اسرائيليات را بدون سند نقل كرده و بيشتر به نقد آن پرداخته‌اند؛ مانند مجمع البيان فى تفسير القرآن طبرسى‌ (م ٥٤٨ ق) و روض الجنان ابوالفتوح رازى‌ (م ٥٢٠ ق).[٤]

تفاسيرى كه ضمن حمله شديد به اسرائيليات و ناقلان آن‌ها، خود در مواردى گرفتار اين روايات شده و بدون نقد، آن‌ها را در تفاسير خود آورده‌اند؛ مانند الجامع لاحكام القرآن قرطبى‌ (م ٦٧١ ق) و روح المعانى آلوسى‌ (م ١٢٧٠ ق).[٥]

تفاسيرى كه از نقل اسرائيليات احتراز جسته و جز در مواردى اندك همراه با نقد و ردّ آن‌ها، از ذكر آن‌ها خوددارى كرده‌اند؛ مانند الميزان فى تفسير القرآن‌ علامه‌ طباطبايى‌ (م ١٤٠٢ ق) كه گاهى اسرائيليات را با سند يا بدون سند و با ذكر منبع نقل كرده؛ اما با معيارهاى عرضه بر قرآن، سنت قطعى و عقل سليم به نقد آن‌ها پرداخته است.[٦]

[١] . رمزى نعناعه، الاسرائيليات و اثرها فى كتب التفسير، صص ٢٢٢ و ٣٢٩. استاد معرفت، دو تفسير طبرى و سيوطى را پايه و اساس انتشار و پخش اسرائيليات در كتاب‌هاى تفسير متأخران دانسته است. التفسير و المفسرون، ج ٢ ص ١٤٢.

[٢] . ذهبى، الاسرائيليات، ص ١٢٣؛ محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ٣١٣.

[٣] . ذهبى، الاسرائيليات، ص ١٢٩؛ محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ٣٤٠.

[٤] . فضل بن حسن طبرسى، مجمع البيان، ج ٨- ٧، صص ١٤٥، ٧٤٢ و ٧٤٦؛ رازى، روض الجنان، ج ٢، ص ٨٢ و ج ٩، صص ١٥٩- ١٥٨.

[٥] . ذهبى، الاسرائيليات، ١٣٧ و ١٤٦.

[٦] . سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١، صص ١٤٧، ٢٣١، ج ٤، ص ١٣٦، ج ٥، ص ٢٩١، ج ٨، ص ٣٧٨، ج ١١، صص ٧١- ٦٤ و براى آگاهى ر. ك: صص ١٣٤- ١٣٣، ج ١٤، صص ٣٩٧- ٣١٦، ج ١٥، ص ٣٦٩، ج ١٧، صص ١٩٤، ٢٠٧- ٢٠٦ و ٣٦٢ به بعد.