معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٦٠ - الف عرض بر كتاب

بزرگ اسلام در نقد محتوايى روايات و عرضه آن بر مسلمات دين، بر اين باور است كه بر مفسران است كه از اين روش (نقد محتوايى) در تفسير نيز استفاده كنند، و به شناسايى و تنقيح روايات تفسيرى همت بگمارند.

ايشان در اين باب مى‌نويسد:

ولا بدّ أن تؤخذ أسوة، كما كانت عند السلف و الخلف من فقهائنا العظام و لا يجعل مجرّد اعتبار السند أو محض وثاقة الراوي معياراً للقبول.[١]

مهم‌ترين اصول نقد حديث در كتاب التفسير الاثرى الجامع‌

كتاب‌ تفسير الاثرى الجامع‌ استاد معرفت را مى‌توان به‌حق نقد محتوايى احاديث دانست كه عمدتاً بر مبناى عرضه بر كتاب شكل گرفت و در كنار آن از چند مبناى ديگر نيز استفاده شد. در كلّ، اهم مبانى استفاده شده در اين كتاب عبارتند از:

١. عرض متن حديث بر كتاب؛

٢. عرض متن حديث بر سنّت قطعى؛

٣. عرض متن حديث بر واقعيات مسلم تاريخى؛

٤. عرض متن حديث بر اصول و بديهيات عقلى؛

٥. عرض متن حديث بر قوانين ثابت و مسلّم علمى و تجربى؛

٦. عدم شبهات متن حديث با كلمات معصومين (ع).

در اين كتاب نمونه‌هاى فراوانى يافت مى‌شود كه مؤلف عالى‌قدر با تكيه بر اين مبانى به توزين و سنجش روايات پرداخت و روايات سقيم را از صحيح بازشناسى كرد كه به ذكر نمونه‌هايى بسنده مى‌شود:

الف. عرض بر كتاب‌

چنان‌كه اشاره شد، مهم‌ترين هدف اين تفسير، استفاده از روش عرضه حديث بر كتاب است. روايات عرضه بر كتاب، از جمله رواياتى است كه شيعه‌

[١] . همان، ص ٢٣٣.