معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٠٦ - ديدگاهها درباره تفسير به رأى

٢. اين كه تفسير قرآن، بدون استناد به اصلى استوار و تنها با تكيه بر تعابير ظاهرى آيات باشد. چنين تفسرى سخن گفتن از روى جهل و نادانى است و بدون شك مبغوض است؛ زيرا از مسيرى نادرست گام به وادى‌اى بس دشوار نهاده كه در چنين حالتى بسيارى از گفتار وى نادرست و گمراه كننده است و نسبت دروغ به خدا روا داشته، كه امرى بس عظيم و خطرناك است.[١]

ديدگاه‌ها درباره تفسير به رأى‌

در اينكه تفسير به رأى- تحميل نظر و عقيده بر قرآن- ممنوع و حرام است، در ميان محققان و دانشمندان علوم قرآنى اختلافى نيست؛ اما در معناى تفسير به رأى اختلاف وجود دارد. زيرا در روايات مربوط به تفسير به رأى توضيح روشن و مشخص كه رفع ابهام كند مشاهده نمى‌شود و چون داراى معنايى يكسان و مشابه‌اند، بالغ بر ده نظريه درباره تفسير به رأى از طرف مفسران عامه و خاصه ابراز شده‌[٢] كه برخى از آن‌ها ذكر مى‌شود:

١. طبرسى‌ در مجمع البيان‌ در توجيه حديث نبوى من فَسَّر القرآن برأيه فقد افترى على الله الكذب مى‌گويد: معناى حديث- اگر صحيح باشد- اين است:

هر كس قرآن را بر رأى و نظر خود حمل كند [بر مبناى رأى خود تفسير كند] و به مقتضاى شواهد الفاظ و قراين عمل نكند، اگر سخن او مطابق با واقع هم باشد باز به خطا رفته است.

٢. ديدگاه علامه‌ طباطبايى‌: از آنجا كه مرحوم علامه روش تفسير قرآن به قرآن را تنها روش صحيح در تفسير و تبيين معانى و مقاصد قرآن دانسته است، تفسير به رأى را استقلال به رأى خويش در فهم و بيان معانى و مقاصد قرآن مى‌داند و مى‌فرمايد:

آنچه در حديث از آن نهى شده اين است كه مفسر در مقام تفسير استقلال داشته و فقط به رأى خويش اكتفا كند بدون توجه به نظرات‌

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، صص ٦٣- ٦٢، و ترجمه آن، ج ١، صص ٧١- ٧٠؛ محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٥٦.

[٢] . عميد زنجانى، مبانى و روش‌هاى تفسير قرآن، ص ٢٢٤.