است ... قرآن در تمامى تعبيرات خود طبق عرف سخن نگفته است. به عبارت ديگر همه تعابير قرآن اين‌گونه نيست كه جز با بيان خود قرآن قابل فهم نباشد. بلكه تنها آن بخش از تعابير كه طبق اصطلاح ويژه‌اش بيان شده. مفاهيمى غير از مفاهيم سخنان ديگر را در بر دارد بايد با بيان خود قرآن شناخته شود، ولى آن بخش از قرآن كه بر طبق قواعد لغت و عرف عام آورده شده، فهمش نيز با مراجعه به اصول و قواعد مقرر عرفى ممكن خواهد بود.[١]

خلاصه آنكه مرحوم علامه به يكى از موارد تفسير به رأى (يعنى استقلال به رأى و عدم مراجعه به آيات ديگر قرآن) اشاره كرده‌اند. اما چنانكه در كلام استاد معرفت آمده، تفسير به رأى منحصر به اين قسم نيست، بلكه اگر كسى بدون علم و تخصص كافى به تفسير قرآن اقدام كند، آن هم، سر از تفسير به رأى در مى‌آورد.[٢]

٣. ديدگاه آيت‌الله‌ خوئى‌ درباره تفسير به رأى: مرحوم استاد معرفت در مباحث قرآنى، فقهى و اصولى خود از آيت‌الله‌ خوئى‌ با اعجاب و عظمت ياد مى‌كرد، اما اين مانع از ارزيابى علمى شاگرد نسبت به نظر استاد نمى‌شود. ايشان نظر آيت‌الله‌ خوئى‌ را در مورد تفسير به رأى نقل و ارزيابى مى‌كند.

آيت‌الله‌ خوئى‌ مى‌فرمايد:

تمسك به ظاهر لفظ به شرط اينكه از روى دليل و مستند به قواعد و اصول شناخته شده در عرف بوده و ميان مردم رايج باشد، تفسير به رأى نيست، بلكه تفسيرى است كه عرف آن را مى‌پذيرد و بر حسب قوانين منفصل و يا متصل مى‌باشد ... حمل لفظ بر ظاهرش پس از جست‌وجوى قوانين متصل يا منفصل موجود در كتاب يا سنت و دليل عقلى، تفسير به رأى به شمار نمى‌آيد.

شايد معناى تفسير به رأى اين باشد كه فرد به‌طور مستقل و بدون مراجعه به كلمات ائمه (ع) در موردى نظر دهد، در حالى كه معلوم است كه ائمه (ع) عدل و همتاى قرآنند و در موقع تمسك به قرآن مراجعه به آنان واجب است، بنابراين اگر انسان به عموم يا اطلاقى كه در قرآن وارد

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، صص ٦٩- ٦٨.

[٢] . همان، صص ٦٣- ٦٢؛ محمدعلى رضايى اصفهانى، روش‌ها و گرايش‌هاى تفسيرى قرآن، ص ٣٧٦.