معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٦ - ١ تفسير صحابه

تابعان نمايان است.

كليد واژه‌ها: تفسير، صحابه، تابعان، اثر تفسيرى، رأى و اجتهاد، اسرائيليات، اسباب النزول.

طرح مسأله‌

عده‌اى از صحابه و تابعان در شمار نخستين مفسران قرآن قرار دارند كه پس از رحلت رسول خدا (ص) به امر تفسير اشتغال داشته‌اند. اين كه در طبقه صحابه چه كسانى بار اصلى تفسير را به دوش كشيده و چه ميزانى از قرآن را بر پايه چه مداركى تفسير كرده‌اند؟ بين محققان اختلاف نظر وجود دارد.

اصالت و اعتبار تفسير صحابه مسأله ديگرى است كه در آراى صاحب‌نظران فاصله‌اى از اثر تفسيرى تا رأى و اجتهاد را به خود اختصاص داده است. اما با توجه به تنوع مدارك تفسير در عهد تابعان و ظهور اختلاف‌هاى مذهبى در بين آنان، پرسش‌هاى ياد شده نسبت به ارزش تفسير تابعان حساسيت بيشترى به هم مى‌زند. ضمناً از آنجا كه شناخت تفسير صحابه و تابعان در ارزش‌گذارى تفاسير دوره‌هاى بعد تأثير غير قابل انكار دارد، بررسى مدارك و روش تفسيرى صحابه و تابعان از اهميت ويژه‌اى براى قرآن‌پژوهان برخوردار است.

در اين مقاله تلاش بر آن است تا با تكيه بر آراى قرآن‌پژوه معاصر مرحوم آيت‌الله معرفت ضمن رسيدگى به سؤالات ذكر شده، شناخت مناسبى از تفسير صحابه و تابعان به‌دست داده شود.

١. تفسير صحابه‌

پس از رحلت رسول خدا (ص) عده‌اى از صحابه كه حقايق قرآن را در محضر آن حضرت آموخته بودند[١] به امر آموزش قرآن و تفسير آن مشغول‌

[١] . ر. ك: الجامع‌الاحكام القرآن الكريم، ج ١، ص ٣٩؛ البرهان فى علوم القرآن، ج ٢، ص ١٥٦؛ بحارالانوار، ج ٩٢، ص ١٠٦.