معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٨٥ - مقدمه

وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ.[١]

و روايات رسيده در مقام جايگاه اهل بيت و شيوه جمع بين آن‌ها روى داده است، باعث شده كه عده‌اى بگويند فهم درست از قرآن تنها در چهارچوب روايات ميسر است و چون اين روايات همگى از طريق معتبر و متواتر نرسيده و عمده از آن‌ها خبر آحاد هستند، با گشاده‌دستى به حل اين مشكل بپردازند، كه اگر اين اخبار ظنى هستند، اما كاشفيت دارند، پس گويى راه‌حلى در حجيت و اعتبار آن جسته‌اند.

بررسى جايگاه و حجيت خبر واحد در تفسير از اين جهت اهميت دارد كه مشخص مى‌كند: آيا مى‌توان بر اساس خبر واحد به فهم و معنايى كه از آيه استفاده نمى‌شود ويا نكته‌اى كه در حديث آمده و قرائن ادبى، سياق و شواهد ديگر اطمينان‌آور قرآنى و غير قرآنى بر آن دلالت ندارد، استنادكرد تا جايى كه اگر اين روايت نباشد و هيچ گونه دليل و شاهدى بر فهم آن نيست، تكيه كرد؟ در موضوع ياد شده خلطهايى انجام گرفته و مسأله به‌خوبى منقح نشده است، كسانى از موضوع به موافقت ياد كرده، درحالى كه موضوع مخالفان آن قسمت نيست، و كسى در بهره‌گيرى از روايات تفسيرى در مواردى ترديد ندارد. و كسانى از موضوع به مخالفت ياد كرده، در حالى كه موضوع موافقان نيست. راه حل چيست؟ راه حل آن است كه قلمرو بحث روشن شود، مبانى منقح شود، معلوم شود كه به چه چيزى موافقت مى‌شود و به چه چيزى مخالفت.

بنابراين، هدف از اين نوشته، طرح نظريات موافقان و مخالفان و مخالفان حجيت روايات تفسيرى در قلمرويى معين است. اين بررسى در اين مقام نيست كه جايگاه و مرتبه و شأن سنت را نسبت به قرآن مورد ترديد قرار دهد، يا استفاده روايات را در معرفت اين كتاب انكار كند.[٢]

[١] . نحل، آيه ٤٤.

[٢] . در مقاله جايگاه اهل بيت در مجله بينات، شماره ٣٧ و ٣٨، به تفصيل در اين باره سخن گفته، و در كتاب قرآن و اهل‌بيت، در نسبت ميان اين كتاب با اهل بيت از جنبه‌هاى مختلف اين موضوع را بررسى كرده‌ام، براى تفصيل به آن منابع رجوع كنيد.