معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٤٠ - نقد استاد معرفت بر ديدگاه ذهبى

فرهنگ عرب جاهلى به شمار مى‌رفت.[١] پس از ظهور اسلام نيز رجوع به اهل كتاب از سوى نو مسلمانان همچنان ادامه داشت، به‌ويژه كه قرآن كريم در برخى آيات، مشركان را به اهل كتاب ارجاع داده بود.[٢] گرچه مخاطبان اصلى در آيات قرآنى، مشركانى بودند كه در صحت گفته‌هاى قرآن شك و ترديد داشتند و خداوند در مقام احتجاج با آنان توصيه مى‌كند كه براى شناخت ويژگى‌هاى پيامبر اسلام (ص)- كه در كتاب‌هاى آسمانى پيشين به آن‌ها اشاره شده است- به اهل كتاب رجوع كنند و از آنان بپرسند؛ برخى مسلمانان گمان مى‌كردند كه اين آيات، مراجعه به اهل كتاب را به نحو مطلق روا دانسته است، بدين منظور، براى پرسش از معارف كتاب آسمانى خود به آنان مراجعه مى‌كردند. ديرى نپاييد كه مسلمانان از مراجعه به اهل كتاب، به‌طور صريح نهى شدند؛ از آنجا كه عداوت ديرينه يهود و بد سرشتى آنان در نيرنگ با مسلمانان و مشوّه جلوه دادن چهره اسلام و سست كردن بنيادهاى اعتقادى جامعه اسلامى آشكار شد، قرآن كريم، آشكارا مسلمانان را از دوستى با آنان بر حذر داشت و اعلام كرد كه بيگانگان را محرم راز خود نگيريد و به آنان اعتماد نكنيد.[٣] پس از نزول اين دسته از آيات، پيامبر (ص) نيز آنان را از مراجعه به اهل كتاب به شدت باز داشت. البته با وجود نهى آن حضرت، برخى از مسلمانان كم‌مايه براى دستيابى به مطالبى كه به گمان آنان در معارف اسلامى وجود نداشت، به اهل كتاب مراجعه مى‌كردند.

نقد استاد معرفت بر ديدگاه ذهبى‌

برخى از نويسندگان از جمله‌ ذهبى‌ و احمد امين‌ و به تبع آن دو، گلدزيهر، ابن عباس‌ و ديگر صحابه را به پيروى از اهل كتاب متهم كرده و به صراحت اعلام داشته‌اند كه حتى بزرگان صحابه نظير ابن عباس‌، ابا نداشتند كه به اخبار

[١] . محمد حسين ذهبى، الاسرائيليات فى التفسير و الحديث، صص ٢٣- ٢٢.

[٢] . ر. ك: نحل، آيات ١٦، ٤٣- ٤٤؛ اسراء، آيات ١٧، ١٠١.

[٣] . ر. ك: آل عمران، آيه ١١٨.