معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٠٤ - لغت

قرآن كريم از آن با عنوان «انفاق فى سبيل الله» ياد شده، تا زمان بقاى مقتضى (همان شرايط خاص) باقى بوده است اما وقتى كه با نزول آيات خمس، زكات و ... نياز حكومت اسلامى برطرف شد، وظيفه قبلى هم نسخ شد؛ ولى اگر روزى براى امت اسلامى مشكلى پيش بيايد كه مستدعى هزينه بيشترى باشد، دوباره مقتضى پيشين احيا و آن وظيفه قبلى واجب مى‌شود.[١]

عدم وجود متشابهات در قرآن نيز از پيش‌فرض‌هاى مؤثرى است كه مى‌تواند برداشت‌هاى تفسيرى مفسّر را دچار تغييراتى اساسى كند، چرا كه به هر حال متشابه انگاشتن هر آيه، مفسّر را به ارائه تفسيرى از آن آيه وادار مى‌كند كه برداشت‌هاى انحرافى را برنتابد، بلكه اصلًا آن برداشت‌ها را منع بكند؛ همانطور كه با پيش‌فرض عدم وجود هيچ گونه آيه متشابه در قرآن، خيال مفسّر از چنين مسؤليتى آسوده مى‌شود. يا پيش‌فرض متشابه انگاشتن جميع آيات قرآن راه را بر حجيت ظاهر كتاب بسته و هرگونه تفسير آيات الهى را ممنوع مى‌كند.[٢]

كوتاه سخن اين كه هر يك از مسائل علوم قرآنى در جاى خود نقش مؤثرى در بهره‌گيرى از مفاد قرآن ايفا مى‌كنند؛ كه ما در اينجا فقط به برخى از آن‌ها اشاره كرديم، اين مسائل گاه به مثابه مبادى تصورى و گاه به مثابه مبادى تصديقى تفسير در خدمت مفسّر قرار مى‌گيرند.[٣]

لغت‌

يكى ديگر از علوم بايسته در علم تفسير، علم لغت است. سيوطى‌ معتقد است اگر كسى به «لغت عرب» عالم نباشد، جايز نيست كه در مورد كتاب الهى سخن بگويد.[٤]

[١] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ٢، ص ٢٩٦.

[٢] . ر. ك: همان، ج ٣، ص ١٥.

[٣] . ر. ك: محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٨.

[٤] . جلال‌الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ٤، ص ٢١٣: لايحل لاحد يومن بالله و اليوم الاخر ان يتكلم في كتاب الله اذا يكن عالماً بلغات العرب.