ندارد.[١] از طرفى مسلم است كه صحابيان در مواردى كه در مسير تفسير خود نصّى از قرآن و حديثى از پيامبر (ص) نداشته‌اند، با بهره‌گيرى از قوه رأى و اجتهاد به تفسير اقدام كرده‌اند[٢] لذا دفاع از تفسير صحابه در حد تفسير اثرى وجهى ندارد و به گفته‌ ذهبى، در مواردى كه تفسير صحابى از جنس اجتهاد و استنباط باشد، ماهيتى جز موقوفه ندارد.[٣]

آيت‌الله معرفت نيز با اعتقاد به حجيت تفسير پيامبر (ص) و امامان (ع) به‌عنوان تفسير قابل اسناد روايى‌[٤] تفسير صحابيان را تفسيرى برخاسته از اثر (نبوى) و رأى خاص آنان مى‌داند[٥] اما با توجه به مميزاتى كه درباره تفسير صحابه نقل كرده، در مجموع معتقد است كه تفسير صحابيان از ارزش و اعتبار ويژه‌اى برخوردار است كه آن را از تفاسير هر دوره ديگر متمايز مى‌سازد. به عقيده ايشان اصالت تفسير صحابه- كه براى ما رسيده- بر دو پايه استوار است كه عبارتند از: الف. صحت اسناد مطالب تفسيرى منقول از صحابه؛ ب. قرار داشتن مفسر صحابى در زمره صحابيان طراز اول. در صورت تحقق اين دو شرط، به عقيده ايشان براى اعتماد به تفسير صحابى مانعى در كار نخواهد بود.[٦] آيت‌الله معرفت در تحليل ديدگاه خود از اعتبار تفسير صحابه معتقد است كه ماده اصلى تفسير صحابه يا به آموزش‌هاى آنان از رسول خدا (ص) باز مى‌گردد كه در اين صورت تفسير آنان از ارزش حديث مسند برخوردار خواهد شد، يا به فهم آنان از معانى لغات و آداب و رسوم جاهليت و امثال آن ارتباط دارد كه در اين حال گرچه اين فهم از مصاديق موقوفه خواهد بود، اما

[١] . تفسير تبيان، ج ١، ص ٤؛ المبادى العامه لتفسير القرآن الكريم، ص ٦١؛ روش‌ها و گرايش‌هاى تفسيرى، ص ٨٧.

[٢] . التفسير و المفسرون، ج ١، ص ٩٥؛ لمحات فى علوم القرآن، ص ٢٠٦؛ المنهج الاثرى فى تفسير القرآن الكريم، ص ٣٤.

[٣] . التفسير و المفسرون، ج ١، ص ٩٦؛ المنهج الاثرى فى تفسير القرآن الكريم، ص ١٠٦.

[٤] . التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، ص ٢٦٤.

[٥] . همان، ص ٢٦٣؛ التفسير الاثرى الجامع، ج ١، صص ١٠٠- ٩٩.

[٦] . التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٩٨.