حوزه احكام و تكاليف شرعى نبوده، بلكه اين مراجعه- به فرض وقوع- در زمينه‌هايى بوده كه بين قرآن و تورات‌ و انجيل‌ مشترك بوده است، كه همان قصص و سرگذشت‌هاى تاريخى است. ثانياً بزرگان اصحاب پيامبر (ص) از جمله‌ ابن مسعود، ابن عباس‌، ابو هريره‌ و ... از تميز مطالب اصيل از مباحث انحرافى عاجز نبوده‌اند تا گفته شود نقل اسرائيليات براى آنان مايه تشويش افكار و عقايد بوده است، بلكه آنان با داشتن ميزان فكرى كامل، موفق به تميز مطالب صحيح از مباحث خرافى بوده‌اند.[١]

اما در شرايطى كه قرآن‌پژوهان شيعه، بعضاً نفوذ سخنان علماى يهود را در تفسير صحابه منتفى ندانسته‌اند[٢] آيت‌الله معرفت در راستاى اعتبار بخشى به تفسير صحابه اعتقاد راسخ دارد كه شأن صحابه پيامبر (ص) بالاتر از رجوع آنان به امثال‌ كعب الاحبار بوده است. لذا ايشان ضمن تخطئه شديد امثال‌ گلدزيهر[٣] و اظهار تأسف از دنباله‌روى برخى از مسلمانان- مانند ذهبى‌ و احمد امين‌- از انديشه‌هاى خاورشناسان مى‌نويسد:

شكى نيست كه اصحاب هوشيار پيامبر (ص)- چون‌ ابن عباس‌- همواره از مراجعه به اهل كتاب بر حذر بودند و افسانه‌ها و خيالات ساخته آنان را ناچيزمى‌شمردند. اسرائيليات پس از عصر صحابه و در دوران سلطه امويان به درون حوزه اسلام راه يافت، زيرا آنان به منظور نشر فساد در زمين و فراگير ساختن آن به شدت به يهوديان خوار و بى‌مقدار كه به ظاهر مسلمان شده بودند نياز داشتند. در آينده روشن خواهيم ساخت آغاز نشر و گسترش اسرائيليات در ميان مسلمانان، تنها در دوره سياه حكومت امويان بود و از ساحت قدس صحابه به‌ويژه‌ ابن عباس‌ به دور است كه براى كسب علم به يهوديان كينه‌توز مراجعه كنند و دانشوران برجسته اسلام همچون اميرمؤمنان (ع) را ناديده بگيرند؛ فردى كه معدن علم است و دانش اولين و آخرين را كه تمام آن را به ارث از پيامبر (ص)

[١] . براى تفصيل بيشتر ر. ك: التفسير و المفسرون، ج ١، صص ٧٣- ٧٢؛ الاسرائيليات و اثرها فى التفسير، صص ١١٨ و ١٣٦.

[٢] . قرآن در اسلام، ص ٧٦؛ مبانى و روش‌هاى تفسيرى، ص ٢٦٦.

[٣] . التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، صص ٢٢٣- ٢٢١.