معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٨١ - قرائن موجب اطمينان به صدور حديث

ب. روش‌هاى محققان در استفاده از منابع رجالى‌

از مقدمات استنباط احكام، مراجعه به قول دانشمندان رجال شمرده شده است. برخى از بزرگان به مجرد تعديل يك راوى توسط بزرگان رجال، به روايت او توجه و با تضعيف وجرح او، روايت او را كنار مى‌گذارند.[١] اين شيوه را تقليدى مى‌نامند، زيرا محقق در اين سبك به تقليد از اعاظم رجال اكتفا مى‌كند. در مقابل برخى ديگر به اجتهاد در باب رجال عقيده‌مند هستند. به صرف تعديل يا جرح و طعن رجالى‌ها بسنده نمى‌كنند، بلكه به امارات و قرائن ديگر نيز مراجعه مى‌نمايند؛ اين امارات و قرائن فراوان هستند.

مرحوم‌ وحيد بهبهانى‌ در فايده سوم تعليقه خويش بر منهج المقال‌ مرحوم‌ سيد استرآبادى‌، بيش از پنجاه مورد از امارات وثاقت، مدح و قوت را مى‌شمارد و در پايان مى‌نويسد:

بدان كه امارات و قرائن فراوان هستند، بزودى برخى از آن‌ها در كتاب بر تو روشن مى‌شود، پس از آن مجدداً برخى قرائن حجيت خبر را، از جمله وقوع اتفاق بر عمل به آن يا فتوا به آن يا شهرت روايى خبر يا فتوا يا مورد پذيرش قرار گرفتن، يا موافقت كتاب، سنت، اجماع، حكم عقل و يا تجربه را (مواردى چون خواص آيات و اعمال و دعاها كه صحت آن با تجربه ثابت شده است) و يا در متن آن چيزى است كه شاهد بر صدور آن از امامان عليهم السلام باشد، مانند خطبه‌هاى‌ نهج البلاغه‌ و نظاير آن، صحيفه سجاديه‌ و ... ذكر مى‌كند.[٢]

قرائن موجب اطمينان به صدور حديث‌

قرائنى كه استاد به آن‌ها اعتماد مى‌كرد و از آن‌ها اطمينان خاطر حاصل مى‌فرمود، فراوان است. در زير به مقدار حوصله نوشتار و فرصتى كه در اختيار است، به آن اشاره مى‌كنيم، به اميد اينكه در فرصت مناسب با تتبع بيشتر تمامى‌

[١] . برخى دروس خارج فقه به‌طور عمده بر اين سبك متمركز است.

[٢] . تعليقه وحيد بر منهج المقال، چاپ شده در ضمن رجال خاقانى، صص ٦٠- ٤٤.