معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٧٣ - ٢ ديدگاه موافقان حجيت روايات تفسيرى

«علم اصول» ثابت شده است كه معناى اعتبار علايم و امارات كه به‌طور ظنى و احتمالى، واقع را ارائه و نشان مى‌دهد، اين است كه آن علايم شرعاً و طبق نظر شارع به جاى دلايل علمى و يقين‌آور به كار مى‌رود، ظن به واقع و واقع‌يابى احتمالى كه از آن‌ها استفاده مى‌شود، جانشين قطع و يقين است كه از دلايل علمى به‌دست مى‌آيد.

با اين حساب، در هر موردى كه از دلايل علمى پيروى مى‌شود، از اين گونه علايم و دلايل ظنى نيز كه شرعاً معتبر مى‌باشند مى‌توان تبعيت كرد، و خبر واحدى كه معتبر است، شرعاً در تمام موارد به جاى يك دليل علمى مى‌توان از آن استفاده كرد، و از افراد آن است، منتهى يك فرد تعبدى است و نه وجدانى.

دليل ما بر آنچه گفتيم روش جارى و دائمى عقلا و خردمندان است؛ چون عقلا هميشه از علايم و دلايل ظنى معتبر كه «امارات» ناميده مى‌شود پيروى مى‌كنند، همان طور كه از دلايل علمى و يقين‌آور پيروى مى‌شود، و عاقلان در ترتيب اثر دادن به دلايل معتبر، فرقى ميان دلايل علمى و ظنى قائل نمى‌شوند.

مثلًا در تصرف داشتن چيزى كه آن را به اصطلاح «يد» مى‌نامند، به ظاهر يد نشانه مالكيت متصرف است بر آنچه در دست و در تصرف او است، مردم به همان علامت و نشانه، او را رسماً مالك و صاحب آن چيز مى‌شناسند و شارع هم مردم را از اين روش هميشگى باز نداشته و آن را روش نادرستى معرفى نكرده است.

٢. ٢. از جمله كسانى كه متعرض اين بحث شده و به‌طور نسبتاً مبسوطى ادلّه طرفين را تقرير و به‌طور قطع حجيت خبر واحد در باب تفسير را مطلقاً پذيرفته است، حضرت آيت‌الله‌ فاضل لنكرانى‌ (ره) در اثر قرآنى نفيس خويش كه به نام‌ مدخل التفسير نگاشته شده است مى‌باشد.

ايشان پس از تقرير محل نزاع و اشاره به ديدگاه كسانى كه خبر واحد را در احكام فقهيه و فروع عمليه حجّت مى‌دانند، ولى اگر خبر واحد پيرامون تفسير آيه‌اى از قرآن باشد كه به حكمى از احكام عمليه ارتباط نداشته باشد، آن را