معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٨٦ - جايگاه گفتمان خبر تفسيرى

جايگاه گفتمان خبر تفسيرى‌

در اين باره چند نكته پيش از ورود در سخن قابل توجه است:

يكم: بى‌گمان اخبار آحادى كه در كتاب‌هاى تفسيرى ذكر شده‌اند، داراى دسته‌بندى‌هاى بسيارى است و به لحاظ بحث نظرى، داراى مراتب و درجات و نيازمند معيارگيرى است، تا مشخص شود احاديثى كه به معنايى اشاره دارد، آيا ناظر به بيان يكى از قرائن كلام است و توضيح حديث، ما را به قرينه ظاهر يا مخفى كلام متوجه مى‌كند، يا خير؟ و اين احاديث تا چه حدودى است و احاديثى كه به خود متكى هستند و هيچ دلالت متنى بر آن موافقت ندارند، تا چه حدودى است؟

دوم: كسانى كه درباره جايگاه سنت در تفسير سخن مى‌گويند، تا چه حدودى بر واقعيات روايى مبتنى است؟ آيا درباره همه شش هزار و دويست وسى و شش آيه تفسيرى رسيده، و همه نكات فرازهاى آن را زير پوشش قرار مى‌دهد و به‌ويژه آنان كه در فهم قرآن از ناحيه حديث تأكيد دارند و براى فهم مستقل قرآن جايى قائل نيستند، درباره آياتى كه تفسيرى درباره آنان نرسيده چه مى‌گويند؟

سوم: اين نكته مسلم است كه در تفسير بسيارى از آيات، يعنى اكثريت آن‌ها روايتى نرسيده و آن‌هايى كه رسيده، همگى در تفسير و بيان و توضيح آيه نيست، بلكه در تأويل و معانى بطنى آن است. و عده ديگر در ذكر مصداق و يا مصداق اتم است. و آن‌هايى كه در بيان و توضيح آيه نقل شده، از سنخ بيان معانى نيست؛ بلكه اشاره به احتمالات است. در اين صورت بايد تكليف اين آيات را روشن كنند. از دو حالت بيرون نيست، يا بايد بگويند: آياتى را كه درباره آن روايت نرسيده، كنار بگذاريم و فهم آن را به گروه و عده مخصوصى وانهيم، يا بگوييم اگر روايتى نرسيده، آنگاه مى‌توان به سراغ فهم و تفسير آن رفت.

چهارم: تفسير روايى در جايى مهم است كه تمام معنا را زير پوشش خود قرار دهد و جايى براى معانى ديگر باقى نگذارد. زيرا در آن صورت كه حديث‌