معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٢٨ - د جايگاه روش تفسيرى موضوعى در بيانات اهل بيت(ع)

نمى‌گويد همانا به شما خبر مى‌دهم كه در قرآن، دانستنى‌ها براى آينده فراوان است و از گذشته نيز تجربه‌ها مى‌آموزد. درمانِ دردهاى شما همواره در آن موجود و راه به هم پيوستن گسسته‌ها در آن مشهود است.» كنايه از اينكه پاسخ‌گوى تمامى نيازها براى هميشه است. منظور از «استنطاق»، تعمّق و تدبّر در گفته‌هاى قرآن است كه با كنار هم گذاردن آياتِ مربوط، آنچه در حالت پراكنده گويا نبود، گويا مى‌شود.[١]،[٢]

د. جايگاه روش تفسيرى موضوعى در بيانات اهل بيت (ع)

جست‌وجو در تفاسير مأثور از پيامبر (ص) و ائمه (ع) ما را به اين نكته رهنمون مى‌كند كه تفسير قرآن به قرآن و نيز بررسى‌هاى موضوعى در قرآن در نزد ايشان رايج و غالب بوده است. از اين‌رو اولين بنيان‌گذاران تفسير موضوعى، پيامبر (ص) و پاسداران مكتب نبوى، اهل البيت (ع) شمرده شدند. حديث مفصل پيامبر (ص) در خطاب به‌ ابن مسعود كه در موضوع دنيا[٣] و يا حديث اميرالمؤمنين (ع) در بيان اقسام كفر[٤] و شرك از اين موارد است.

به اين مورد دوم بنگريد: اميرالمؤمنين (ع) مى‌فرمايد:

كفر در پنج نوع نوع است: كفر جحود (كه خود بر دو نوع تقسيم مى‌شود)، كفر مطلق، كفر ترك اوامر الهى (معصيت)، كفر برائت و كفر نعمت.

اما كفر جحود نوع اولش، انكار وحدانيت است. اين سخن گروهى از زنادقه و مادى‌گراها است كه مى‌گويند: خدا و بهشت و دوزخ و مبعث و رستاخيزى نيست؛ كسانى كه مى‌گويند:

ما يُهْلِكُنا إِلَّا الدَّهْرُ.[٥]

اين اعتقادى است كه آن را برگزيده‌اند و بدون آنكه دليلى داشته باشند، آن را نيكو مى‌شمارند. خداوند متعال درباره آن مى‌فرمايد:

[١] . محمدهادى معرفت، تفسير و مفسران، ج ٢، صص ٥٢٨- ٥٢٧.

[٢] . در اين باره ر. ك: سيد محمدباقر صدر، المدرسة القرآنية، ص ٢٩.

[٣] . محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٧٤، ص ٩٢.

[٤] . همان، ج ٧٢، صص ١٠١- ١٠٠.

[٥] . جاثيه، آيه ٢٤.