معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٠٦ - بررسى شبهات

آن از سوى قرآن متوقف است و تأييد قرآن بر فهم و تصديق آن متوقف است.

٦. هرچند بناى عقلا بر اعتماد بر خبر ثقه است، اما اين در صورتى است كه خبر، صرف‌نظر از راوى ايجاد اطمينان كند. به عبارت ديگر، اگر خبرى ايجاد وثوق نكرد، يعنى شواهدى بر صحت نداشت، بلكه برخلاف ظواهر امر بود، به صرف اينكه راوى ثقه است، اعتماد نمى‌كنند. ترتيب اثر دادن و همچون واقع معلوم با آن رفتار كردن، در جايى است كه افزون بر وثاقت، موثوق‌به و ايجاد اعتماد هم بكند. در اين صورت است كه جنبه كاشفيت پيدا مى‌كند.

بررسى شبهات‌

اول؛ ممكن است كسى بگويد: مهم‌ترين دليل بر حجيت روايات تفسيرى، سيره عقلا است و سيره عقلا، فرقى ميان آنجايى كه داراى اثر شرعى باشد يا نه، نمى‌گذارند. بنابراين همه كسانى كه دليل اعتبار خبر واحد را سيره عقلا مى‌دانند، بايد حجيت عام و گسترده آن را در همه موارد بپذيرند. و اگر كسانى براى اثبات حجيت خبر واحد، نه به سيره عقلا، كه به آيات و روايات تمسك مى‌كنند، باز هم بايد اعتبار اين گونه احاديث را بپذيرند و فرقى ميان آنجا كه اثر شرعى بر آن مترتب باشد، يا نباشد، نگذاشته‌اند.

در پاسخ اين اشكال گفته مى‌شود:

١. سيره عقلا امر تعبدى نيست؛ در جايى است كه ايجاد وثوق و اطمينان كند. چون در جايى كه به حوزه معرفت و عقيده و مفاهيم مربوط است، اگر دليل و قرينه‌اى بر صحت آن نباشد، اطمينان حاصل نمى‌شود. به‌عنوان نمونه، عقلا در ظواهر كلام، اصل را بر معناى ظاهرى مى‌گذارند، حال اگر كسى برخلاف ظاهر سخنى را تفسير كرد، مى‌گويند، اگر شاهد و قرينه‌اى اطمينان‌آور دارى بياور، وگرنه ملاك همان روش عقلا است و با تكيه بر روش عقلا، همان معناى ظاهر را مى‌گيرند.

٢. اين شرع است كه در جايى اگر خبر ظن آور است و يقين ايجاد نمى‌كند، در مقام عمل از آن قاعده عام براى تفويت نشدن مصلحت استفاده‌