معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٥٠ - ٢ يگانگى ديدگاه اخباريان و فقيهان در مورد جايگاه روايت در تفسير قرآن

ژرفاى آن ناتوان است؛

٣. نهى از تمسك به آيات متشابه كه شامل ظواهر هم مى‌شود؛ زيرا احتمال خلاف ظاهر هم وجود دارد؛

٤. نهى از تفسير به رأى كه شامل اسناد لفظ به ظاهرش نيز مى‌شود؛

٥. وجود علم اجمالى به تخصيص، تقييد يا مجاز در اكثر ظواهر قرآن؛

٦. امكان تحريف قرآن هر چند به تغيير يك حرف از جاى خودش باشد.[١]

آيت‌الله معرفت سخن ياد شده را تحت عنوان «نسبتى ناروا به فقهاى اخبارى» به نقد مى‌كشد و در ابتدا مى‌نويسد:

اين نسبت اساساً نادرست است؛ زيرا حتى يك نفر از فقهاى ياد شده نه در گذشته و نه حال چنين نظرى نداشته و هيچ اثرى از چنين مبانى فقهى و استدلال آنان به چشم نمى‌خورد، بلكه عكس آن ديده مى‌شود. آرى، شايد در سخن بعضى از آنان كه در صدد بيان رفعت مقام اهل بيت عصمت (ع) بوده‌اند و خواسته‌اند موضع والاى آنان را درباره قرآن كريم بيان كنند، تعابيرى به چشم بخورد كه ظاهرش چنين تصورى را ايجاد كند، ولى نبايد به ظاهر تعبيرات بسنده كرد، بلكه بايد آن را به معنايى صحيح و قابل توجيه تلقى نمود.[٢]

استاد آنگاه با نقل برخى سخنان پيشوايان اخباريان مانند محمدامين استرآبادى‌ (١٠٣٣ ق)، شيخ‌ حر عاملى‌ (١١٠٤)، سيد نعمت‌الله جزايرى‌ (١١١٢ ق) و شيخ‌ بحرانى‌ (١١٨٦ ق) به اين نتيجه مى‌رسد كه نظر اخباريان متأخر مانند نظر بزرگان محدثان متقدم مانند شيخ‌ كلينى‌ (٣٢٩ ق)، و رئيس اصوليان يعنى‌ شيخ طوسى‌ (٤٦٠ ق) است.

شيخ طوسى‌ در تفسير خود پس از نقل برخى روايات متعارض در مورد جواز يا عدم جواز مراجعه به قرآن و تفسير آن بدون مراجعه به روايات، آيات قرآن را به‌طور كلّى به چهار دسته تقسيم مى‌كند:

١. آياتى كه علمش مخصوص خداوند است و هيچ‌كس مجاز نيست‌

[١] . همان، ص ١١.

[٢] . ر. ك: محمدهادى معرفت، تفسير و مفسران، ج ١، ص ٩٣؛ نيز: محمدكاظم خراسانى، كفاية الاصول، ج ٢، ص ٥٩؛ عبدالكريم حائرى يزدى، درر الفوائد، ص ٣٦٣.