معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٢٤ - علم اصول فقه

حضور در ميادين سخت و دشوار زندگى مى‌رساند. اين نظريه‌اى علمى در مورد زن است كه قرآن آن را بيان كرده، ولى از نظر فقهى از اين آيه چنين استفاده مى‌شود كه زن صلاحيت تصدى امور سخت ادارى را- كه لازمه آن برخورد با دشوارى‌ها است- ندارد؛ مانند قضاوت كه به حدت و شدت و در وراى آن‌ها ژرف‌انديشى و استقلال رأى و آزادى عمل نياز دارد.[١]

علم اصول فقه‌

تعريف علم اصول در ميان دانشوران اين علم مورد اختلاف است، ما در اينجا تعريفى را مى‌آوريم كه صاحب‌ كفايه‌ آن را اولى مى‌داند:

اصول دانشى است كه در آن قواعدى شناخته مى‌شوند كه مى‌توانند در مسير استنباط احكام قرار گيرند يا قواعدى كه در مقام عمل بدان منتهى شوند.[٢]

مباحث علم اصول در يك تقسيم‌[٣] به چهار دسته تقسيم شده‌اند، مباحث الفاظ، مقدمات عقليه، مباحث حجّت و اصول علميه.[٤] اما از اين چهار دسته اصول علميه كه در تفسير نقشى ندارند. از مباحث حجّت هم حجيت خبر واحد، حجيت قول لغوى و اجماع و تعادل و تراجيح در تفسير مورد استفاده هستند، اما تمام مباحث الفاظ در تفسير مؤثر هستند. در حقيقت علم اصول روش‌شناسى فهم متن است و به دانش فقه اختصاصى ندارد، اگرچه هدف اصلى طراحان آن، علم فقه بوده است. بنابراين يكى از ابزارهاى مهم فهم قرآن كريم تلقى مى‌شود، چنان كه استاد معرفت نيز در يكى از آثار خود به آن تصريح كرده است.[٥]

استاد معرفت را علاوه بر تلاش‌هاى تفسيرى‌اش، مى‌توان فقيه و اصولى‌

[١] . تفسير و مفسران، ج ٢، صص ٢٢٩- ٢٢٨.

[٢] . محمدكاظم خراسانى، كفاية الاصول، ص ١٩

[٣] . اين تقسيم رباعى از ابتكارات مرحوم اصفهانى و شاگرد خوش قلمش مرحوم مظفر است.

[٤] . محمدرضا مظفر، اصول الفقه، ص ٢٢.

[٥] . ر. ك: فصلنامه بينات، ويژه‌نامه سومين نمايشگاه قرآن، مقاله شناخت زبان قرآن