معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٧٦ - آشنايى با علوم حديث و نقش آن در اجتهاد و اسلامشناسى
مغيره بن سعيد بهصورت پنهان احاديثى را در نوشتههاى ياران پدرم وارد كرده كه پدرم آنها را نفرموده است، پس از خدا پروا كنيد و آنچه را كه مخالف گفتار پروردگار ما و سنت پيامبرمان محمد (ص) به ما نسبت داده شده، نپذيريد.
يونس بن عبدالرحمن هنگامى كه مورد اعتراض قرار مىگيرد كه چرا در امر حديث سختگيرى مىنمايد؛ مىگويد، در عراق با افراد فراوانى از اصحاب امام باقر و صادق عليهما السلام برخورد كردم و از آنها حديث شنيدم و از نوشتههاى آنها استفاده كردم و آنها را بر امام ابى الحسن الرضا (ع) عرضه كردم. احاديث فراوانى را انكار كرد و فرمود: ابا الخطّاب بر ابو عبدالله (ع) دروغ مىبست، نفرين خدا بر ابى الخطّاب و همينگونه اصحاب وى. اين احاديث را تا روزگار ما در كتب اصحاب ابى عبدالله (ع) بهصورت پنهان وارد مىكنند، پس آنچه را كه خلاف قرآن است و به ما نسبت داده مىشود، نپذيريد.[١]
يكى از مراجع بزرگ معاصر هنگام شمردن مهمترين امورى كه در اعلميت لحاظ مىشود نخستين امر را چنين مىآورد: علم به راههاى اثبات صدور روايت و آنچه در آن مدخليت دارد عبارت است از علم رجال و علم حديث با شئون گوناگون آن چون كتابشناسى، شناخت روايات جعلى با آگاهى از انگيزههاى وضع، شناخت نسخههاى گوناگون و شناخت نسخه صحيحتر از غير آن، خلط واقع بين متن حديث و كلام نويسندگان و ...[٢]
امام خمينى نيز، يكى از شرايط اجتهاد را دانش رجال دانسته، مىفرمايد:
منها: علم الرجال بمقدار يحتاج اليه في تشخيص الروايات و لو بالمراجعه الي الكتب المعده لرجال الاستنباط و ما قيل من عدم الاحتياج اليه لقطعيه صدور ما في الكتب الاربعه او شهاده مصنفيها بصحه جميعها او غيرها كما تري.[٣]
از شرايط اجتهاد آشنايى با دانش رجال به ميزانى كه در تشخيص روايات به آن نياز است، هر چند با مراجعه به كتابهايى كه در زمينه رجال نگاشته
[١] . محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٢، ص ٢٤٩، ح ٦٢ به نقل از كشّى، ج ٢، ص ٤٨٩.
[٢] . الفقه للمغتربين طبق فتاواى آيتالله سيد على سيستانى، ص ٦٨.
[٣] . الرسائل، ج ٢، ص ٩٨.