معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٣٩ - آغاز ورود اسرائيليات

يهوديان با مسلمانان در صدر اسلام، گسترده‌تر بودن فرهنگ يهود در مقايسه با ملت‌هاى ديگر، شدت عداوت آنان با مسلمانان و كار آمدى بيشتر آنان در حيله‌گرى و نقش ويژه و بيشتر يهود در گسترش و جعل اين روايات، سبب شد. جنبه يهودى (اسرائيل) بر ديگر جهات غالب و بر همه آن‌ها اصطلاح «اسرائيليات» اطلاق شود.[١] اسرائيليات به اين معنا، از اصطلاحاتى است كه در قرون متأخر از عهد صحابه و تابعان رواج يافته است؛ آنچه در صدر اسلام تا قرن چهارم كاربرد داشته، تعابيرى از قبيل «گفته‌هاى اهل كتاب»، «نقل از كتب پيشينيان» و نظاير آن‌ها بوده است. كهن‌ترين منبع موجود كه «اسرائيليات» را در معناى اصطلاحى آن به كاربرده، اثر مسعودى‌ (م ٣٤٣ ق) است كه در آن افزون بر كاربرد اين اصطلاح، به نمونه‌هايى از اين روايات نيز اشاره كرده است.[٢]

آغاز ورود اسرائيليات‌

آغاز پيدايى و ورود اسرائيليات به فرهنگ اسلامى، به نفوذ تمدن و فرهنگ به جامعه اعراب بت‌پرست پيش از اسلام باز مى‌گردد. قبايل فراوانى از اهل كتاب در همسايگى مشركان در مدينه و اطراف آن از جمله خيبر، فدك و يتيماء زندگى مى‌كردند.

اهل كتاب، چون داراى كتاب آسمانى و آيين الاهى بودند، از موقعيت بالاترى نسبت به مشركان برخوردار بودند؛ آنان براى فهم بسيارى از مسائل مربوط به شناخت خلقت و سرگذشت امت‌هاى پيشين و تاريخ پيامبران و ديگر امور به اهل كتاب- به‌ويژه يهوديان- مراجعه مى‌كردند. علاوه بر اين، آنان دو كوچ زمستانى و تابستانى به يمن و شام داشتند و در اين سفرها با گروه‌هايى از اهل كتاب- كه در اين دو سرزمين ساكن بودند- مراودت داشتند. اين ارتباطها نيز عامل ديگرى در نفوذ و اثرگذارى فرهنگ يهودى بر

[١] . همان. و نيز ر. ك: محمدهادى معرفت، اسرائيليات، دائرةالمعارف قرآن كريم، ج ٣، ص ٢٣٤.

[٢] . مسعودى، مروج الذهب، ج ٢، ص ٢٤٥؛ براى مطالعه بيش‌تر ر. ك: محمدتقى ديارى، پژوهشى در باب اسرائيليات در تفاسير، صص ٨٠- ٧٣.