معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٨٤ - مقدمه

يا اگرجمله آيه، داراى احتمال‌هاى گوناگونى است، و روايت تنها يك احتمال را بيان مى‌كند و احتمال‌هاى ديگر را نفى و به‌صورت انحصارى از معنايى خاص ياد مى‌كند. در روايت قرائتى را ذكر مى‌كند كه معناى جمله را تغيير مى‌دهد و اين قرائت به تواتر هم ثابت نشده و در حكم خبر واحد است. بنابراين در تمام اين صورت‌ها، خبر تفسيرى و تأويلى، نوعى پذيرفتن معنا، مفهوم، مصداق، ترجيح دادن احتمال انحصارى در ميان احتمال‌هاى گوناگون لغت و جمله است. در چنين جايى است كه گفته‌اند با خبر واحد مى‌توان به اثبات معنا پرداخت. اين جانب با طرح نظريات موافق و مخالف، و به‌ويژه نظر محقق والامقام شادروان استاد آيت‌الله معرفت، در تأييد نظر مخالف پرداخته و نظر موافقان را نقد كرده است.

كليدواژه‌ها: اخبار آحاد، سنت، كاشفيت، طريقيت، منجزيت، معذريت، تفسير انحصارى، نسبت ميان قرآن و روايات.

مقدمه‌

شكى نيست كه در حديث متواتر ثقلين، عترت در كنار قرآن آمده و در تفسير، قرآن نخستين منبع فهم آن كتاب براى برگشت متشابهات به محكمات، و برگرداندن مخصصات به عمومات، و مفصلات به مجملات است. با اينكه پيامبر به تصريح قرآن، مسئوليت تبيين قرآن (نه تفسير) را به عهده گرفته،[١] اما صحابه و اهل بيت خود را بر فهم و استنباط از كتاب تشويق و تربيت كرد تا الگويى براى نسل‌هاى بعدى باشند.

يكى از مباحث مطرح در حوزه تفسير، بهره‌گيرى از اخبار آحاد در تفسير است. اگرچه عالمان اسلامى در حجيت سنت و مقام بلند آن هم‌داستانند، اما در دامنه كاربرد آن در مقام تفسير، ديدگاه‌هاى متفاوتى دارند.

اختلاف نظرى كه در نتيجه تحليل‌هاى مختلف از آياتى همچون:

[١] . نحل، آيه ٤٤.