معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٧٧ - الف تفسير منسوب به ابن عباس(م ٦٨ ق)

شده و اينكه گفته شده به خاطر قطعى بودن صدور احاديث كتب اربعه يا شهادت نويسندگان آن به صحت تمام آن احاديث، نياز به اين دانش نيست، ضعف آن روشن است.

در زمينه كتاب‌شناسى، استاد تحقيقات فراوانى دارند و مى‌توان گفت عمده مطالب كتابى چون‌ التفسير و المفسرون‌ و صيانة القرآن من التحريف‌ در اين موضوع مى‌باشد. به منظور آشنايى با ديدگاه استاد از باب نمونه به دو مورد از كتب منسوب به بزرگان و پيشوايان معصوم عليهم السلام مى‌پردازيم.

الف. تفسير منسوب به ابن عباس (م ٦٨ ق)

يكى از كتبى كه موجود و معروف است، تفسير ابن عباس‌ به نام‌ تنوير المقياس‌ است. استاد (ره) در بررسى تفسير منسوب به‌ ابن عباس‌ مى‌فرمايد:

تفسير ابن عباس‌ با عنوان‌ تنوير المقياس من تفسير عبدالله بن عباس‌ تأليف‌ محمد بن يعقوب فيروز آبادى‌ صاحب‌ قاموس‌ م. ٨٢٧ ه- كه اين مجموعه را از روايات تفسيرى‌ ابن عباس‌ فراهم آورده و مكرر چاپ شده است.

سند آن به اين ترتيب است، أخبرنا عبدالله- الثقه- ابن مأمون المروي، قال أخبرنا أبي، قال أخبرنا ابو عبدالله، قال أخبرنا عمار بن عبدالمجيد المروي، قال أخبرنا علي بن اسحاق السمرقندي، عن محمد بن مروان، عن الكلبي، عن أبي صالح، عن ابن عباس.

استاد در نقد اين طريق مى‌نويسد:

على بن اسحاق بن ابراهيم سمرقندى‌ به گفته‌ ابن حجر شوال سال ٢٣٧ مرده است. و محمد بن مروان سدى صغير سال ١٨٦ فوت كرده است. اگر بر فرض‌ سمرقندى‌ هفتاد سال زيست كرده باشد بايد كتاب را در حال كودكى‌ سدى‌ فرا گرفته باشد. سائر رجال سند مجهول هستند ... به هر حال تفسير موجود به لحاظ سند شناخته شده نيست و نسبت آن به مؤلف خاصّى هم معلوم نيست تا چه رسد به‌ ابن عباس‌.

افزون بر آن‌ كلبى‌ و سدى صغير، تفسير جامع و با جايگاه معتبرى نزد پيشوايان- تفسير- دارند، كه اگر آن دو از راويان اين تفسير باشند، بايد چيزى از آثار آن دو و در همان حد از بلند مرتبگى در اين باشد، كما