معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٧٨ - تعبير خواب

راجِعُونَ‌[١] آن است كه: خدا مالك ما است و ما از اين جهان رخت بر مى‌بنديم.[٢] مدلول مطابقى آيه مذكور اين است كه «ما مملوك خدا هستيم و به سوى او بر مى‌گرديم»، اما لازمه مملوكيتِ ما براى خداوند، مالكيتِ خدا بر ما، و لازمه به سوى خدا رفتن، رخت بر بستن از اين جهان است؛ بنابراين، معنايى كه در روايت به‌عنوان تأويلِ اين آيه شريفه آمده، مدلول التزامى آن است.

امام‌ كاظم‌ (ع) [در تفسير آيه مباهله، سوره آل عمران، آيه ٦١] فرمود: تأويل‌ أَبْناءَنا، امام‌ حسن‌ و امام‌ حسين‌ عليهماالسلام، و تأويل‌ نِساءَنا، حضرت‌ فاطمه‌ عليهاالسلام، وتأويل‌ أَنْفُسَنا، امام‌ على‌ (ع) است.[٣]

بديهى است كه با توجه به آيه مباهله و افرادى كه در آن جريان حضور داشته‌اند، مقصود از أَبْناءَنا و نِساءَنا كسان ديگرى جز آنان كه در اين روايت آمده است، نمى‌توانند باشند. با توجه به كاربرد تأويل در اين روايات كه به معنا و مقصود گوينده از كلام، اعم از معانى مطابقى، التزامى، حقيقى، مجازى و مصاديق اطلاق شده است، مى‌توان نتيجه گرفت كه متشابه بودن آيات دخالتى در كاربرد واژه تأويل در مورد آن ندارد. به عبارت ديگر، مى‌توان گفت كه آيات قرآن داراى تأويل است، چه متشابه باشد و چه متشابه نباشد. چيزى كه هست اين است كه هركسى به تأويل متشابهات قرآن دسترسى ندارد، بلكه اين خداوند و راسخان در علم تأويل آن را مى‌دانند.

تعبير خواب‌

كاربرد تأويل در مورد رؤيا امرى واضح و روشن است. در سوره يوسف هشت بار به كار رفته است. در آن جا كه دو نفر زندانى خواب خود را براى حضرت‌ يوسف‌ بازگو كردند، آن گاه تقاضاى تعبير آن را نموده، گفتند:

نَبِّئْنا بِتَأْوِيلِهِ؛

ما را به تعبير آن آگاه ساز.

[١] . بقره، آيه ١٥٦.

[٢] . محمد بن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٣، ص ٢٦١.

[٣] . محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٩٣، ص ٢٤١.