معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٤٩ - ٢ كعب الاحبار(م ٣٤ ق)

چهره‌هاى اصلى پيدايش و گسترش اسرائيليات‌

استاد معرفت، عناصر اصلى گسترش روايات اسرائيلى را بر اساس كتاب‌هاى تاريخ و سيره، حديث و تفسير، جمعاً هشت نفر معرفى مى‌كند: عبدالله بن سلام، تميم بن اوس، كعب الاحبار، عبدالله بن عمر بن عاص، ابوهريره، وهب ابن منبّه، محمد بن كعب قُرَظى‌ و ابن جُرَيج‌.

اينك در اين مقاله به اختصار به شناسايى آنان بسنده مى‌شود:

١. عبدالله بن سلام (م ٤٣ ق)

وى از جمله صحابيان پيامبر (ص) و از دانشمندان يهودى است كه هنگام ورود پيامبر (ص) به مدينه به آيين اسلام گرويده است.[١] عبدالله‌ از كسانى بود كه براى جلب نظر عامه مردم، حديث جعل مى‌كرد. از جمله جعليات او حديثى است كه درباره صفات پيامبر (ص) در تورات‌ ساخته بود. او برخى اوصاف موجود در پيامبر را بر شمرد و آنگاه مى‌گفت:

«من اين اوصاف را درباره وى در تورات‌ يافته‌ام»[٢]

او مدعى بود كه داناترين يهوديان نسبت به كتاب‌هاى پيشين است.[٣]

٢. كعب الاحبار (م ٣٤ ق)

وى در دوران جاهلى از دانشمندان بزرگ يهودى در يمن بود كه پس از رحلت پيامبر (ص) در زمان‌ ابوبكر و يا اوايل خلافت‌ عمر اسلام آورد. درباره نحوه اسلام آوردن وى، حكايت‌هاى فراوان نقل كرده‌اند.[٤]

وى در عهد عثمان‌ به شام آمد و تحت حمايت‌ معاويه‌ قرار گرفت. معاويه‌ نخستين كسى بود كه به او دستور داد تا در سرزمين شام قصه بگويد. كعب‌ به جعل داستان‌هايى در تأييد دستگاه خلافت و نيز فضيلت شام و بيت‌المقدس‌

[١] . زركلى، الاعلام، ج ٤، ص ٤٠؛ شمس‌الدين ذهبى، سير اعلام البنلاء، ج ٢، ص ٤١٣.

[٢] . ابن سعد، طبقات، ج ١، ص ٨٧.

[٣] . شمس‌الدين ذهبى، سير اعلام البنلاء، ج ٢، ص ٤١٦.

[٤] . ر. ك: سيوطى، الدرالمنثور، ج ٢، ص ١٦٨؛ ابوريه، اضواء على السنة المحمدية، ص ١٤٨.