معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤١٩ - تفسير موضوعى

مفهوم با آيه مورد بحث مشترك است، تفسير مى‌كند.

هدف در تفسير ترتيبى، روشنگرى و تبيين مقصود از آيه با توجه به سياق و محدوده آيه است. فايده اين روش آن است كه سراسر قرآن به تدريج، جزء به جزء تفسير مى‌شود و در سايه ظهورات ارتباطى آيات هم لفظ و هم معناى آيات كه در فرايند زمان، به توضيح و روشنگرى و تأكيد، نياز پيدا كرده است، معلوم مى‌شود.

مشكلات تفسير ترتيبى‌

١. اين روش تفسيرى تعداد زيادى مفاهيم و معارف و مضامين قرآنى را به‌صورت پراكنده و بى‌ارتباط با يكديگر، در اختيار مى‌گذارد، بدون آنكه بتوانيم ربط و تركيب اندام‌هاى پراكنده اين مجموعه فكرى را بيابيم و در پايان اين گونه مرور قرآنى، براى هر يك از مسائل زندگى خويش داراى انديشه‌اى منسجم و قرآنى باشيم.[١]

٢. انحصار بر اين روش تفسيرى، موجب بروز تعارضات و مناقشات مذهبى فراوانى در فكر و عمل امّت اسلامى شده و كافى است تا يك مفسر با استناد به آيه‌اى، برداشت خويش را توجيه كند.

بنابراين تفسير در تطوّر تاريخى خويش و با فراهم آمدن اقتضائات جديد به مرحله تفسر موضوعى رسيد.

تفسير موضوعى‌

تفسير موضوعى، گردآورى روشمند آيات مربوط به يك موضوع و تبيين و

[١] . البته برخى تفاسير ترتيبى از ديگر آيات نيز براى تبيين كامل مفاد آيه كمك مى‌گيرند و در واقع تفسير قرآن به قرآن مى‌نمايند كه نوعى تفسير ترتيبى- موضوعى پديد مى‌آيد، مانند تفسير الميزان اثر علامه محمدحسين طباطبايى كه در آن بيش از ٨٠٠ موضوع قرآنى بررسى گرديده است. ايشان با نگرشى نو به قرآن، آيات را با استمداد از تدبير و استنطاق معناى آيه از مجموعِ ذى‌ربط تفسير كرده است. علامه اين روش را حاصل تعليم پيامبر و اهل بيت( ع) معرفى مى‌كند.( ر. ك: سيدمحمدحسين طباطبايى، قرآن در اسلام، ص ٦١)