معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٧٩ - مبانى استاد معرفت در توثيق يا تضعيف رجال

استاد معرفت در اثر علوم قرآنى‌ خود با تفصيل بيشتر اظهار نظر مى‌فرمايند:

تفسير منسوب به امام يازدهم‌ حسن بن على عسكرى‌ عليه‌السلام، برخى از محققان به خاطر وجود مناكرى در آن، در نسبت آن به امام (ع) طعنه زده‌اند. اگر مقصود اين است كه كتاب تأليف امام و انشاء ويژه او باشد، پذيرش آن ممكن نيست، ولى اگر نسبت به ملاحظه اين باشد كه راوى در مجلس امام حاضر مى‌شد، و درباره چيزهايى مطالبى مربوط به تفسير قرآن از او مى‌پرسيده و هنگام برگشت به خانه‌اش، بر اساس حافظه و ظرفيت خودش آن‌را ثبت مى‌كرده و گاهى مناسب معلومات خويش چيزى بر آن مى‌افزوده يا كم مى‌كرده، اين مطلبى است كه راهى به انكار آن وجود ندارد. و ما همين را مى‌گوييم و از اينجا است كه بسيارى از آنچه در اين تفسير كه موافق ساير آثار صحيح است، اعتماد مى‌كنيم.[١]

همان گونه كه در عبارت استاد آمده است، ايشان در مقام عمل نيز به اين تفسير اعتماد و مطالبى را در نوشته‌هاى خويش چون‌ التمهيد و ... و التفسير الأثرى الجامع‌ ... از آن مى‌آورده‌اند.[٢]

مبانى استاد معرفت در توثيق يا تضعيف رجال‌

استاد (ره)، ضمن استفاده از نوشته‌هاى فريقين- شيعه و سنى- درباره رجال، با صبر و حوصله فراوان به گردآورى قرائن و شواهد مفيد اطمينان مى‌پردازند، اين راه از محكم‌ترين و اطمينان بخش‌ترين طرق براى دست‌يابى به وثاقت و جايگاه يك راوى يا مفسر در نقل حديث، تفسير، فقه و ... مى‌باشد. ايشان در مباحث رجالى به كتب فريقين مراجعه مى‌كرد و طلّاب درس خويش را نيز توصيه مى‌فرمود و گوشزد مى‌كرد كه گاهى درباره برخى رجال شيعه، كه در كتب رجالى موجود ما چيزى به‌دست نمى‌آيد، مطالب فراوانى در كتب اهل سنت مى‌توان يافت.

[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١ ص ١٠٣ تلخيص التمهيد ج ١ ص ٦٣

[٢] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٢٩٠، ح ١٣٤ پس از نقل حديثى درباره سوره حمد مى‌نويسد هذا الحديث اعتمده الصدوق و رواه من طريق محمد بن القاسم و ذكر الحديث فى كتابيه العيون والامالى، ج ١، ص ٣٠٩، ح ٢٠١ و ج ١، ص ٣٧١، ح ٤٦٢.