معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٩٩ - «نقد ذاتى حديث» ابتكار استاد معرفت

را هم به اين اوضاع پيچيده اضافه كنيم، چشم‌انداز بسيار ناموزون و تو در تويى تصوير خواهد شد كه كار تفسير بر روى احاديث را دشوار و دشوارتر مى‌كند. يكى از محققان معاصر كه روايات كتاب‌ الجامع الصغير سيوطى‌ را بررسى كرده، شمار روايات اين كتاب را ١٤٥٢٧ و روايات موضوعه را در آن ١٨٠٦ دانسته است. يعنى تقريباً ٤/ ١٢% از مجموع روايات كتاب.[١] استاد خود با اين مشكلات آشنا است و در كتاب وزين‌ تفسير و مفسران‌ فصل مشبعى را به بررسى اين مشكلات اختصاص داده است.[٢] علاوه بر اين در تفسير اثرى‌ نيز به اين امر رسيدگى ويژه‌اى كرده است.[٣] همين مشكلات است كه توانايى مفسر را در عرصه علوم حديث سبب مى‌شود.

«نقد ذاتى حديث» ابتكار استاد معرفت‌

استاد محققى نيست كه از اين اوضاع بغرنج و ناهنجارى حاكم بر روايات خسته شود؛ مثلًا راه رسيدن به اسباب‌النزول يكى از گذرگاه‌هاى صعب‌العبورى است كه از ميان همين چشم‌انداز ناموزون و طاقت‌سوز مى‌گذرد. آيت‌الله معرفت در اين سير طاقت‌فرسا غير از تصحيح اسناد روايت و استفاضه و تواتر نقل، راه حل نوينى‌[٤] پيشنهاد مى‌دهد و اين روش را كه «نقد ذاتى حديث» نيز مى‌نامد، از باب نمونه در بيش از ١٠ صفحه از تفسير اثرى در نقد، احاديث متعددى به كار مى‌برد.[٥] وى مى‌نويسد:

راه دقيق‌ترى نيز براى دستيابى به شأن نزول داريم و آن اين است كه شأن نزول نقل شده بتواند از آيه كاملًا ابهام‌زدايى كرده و تمام مشكلات تفسيرى آن را حل كند به شرطى كه مخالف با ضرورت دين يا بديهى عقل نباشد.[٦]

[١] . نقش دانش رجال در تفسير و علوم قرآن، ص ٢٠٧.

[٢] . تفسير و مفسران، ج ٢، صص ١٣٦- ٢٢.

[٣] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، صص ١٧٦- ١٣٠.

[٤] . همان، ص ٢٤٧.

[٥] . همان، صص ٢٤٧- ٢٣٤.

[٦] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، ص ٢٤٥.