معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٦٦ - مقدمه

ترجمه آن به معروف‌ترين تفاسير عرفانى كه آيت‌الله معرفت ارزيابى كرده (ده تفسير) و ديدگاه آيت‌الله در ذيل به برخى از آن‌ها مى‌پردازد.

در بخش سوم، ابتدا ماهيت تفسير عرفانى را از نگاه‌ زرقانى‌، ذهبى‌، محيى‌الدين عربى‌ بيان مى‌كند. آنگاه به ديدگاه آيت‌الله معرفت در التفسير و المفسرون‌ (بنياد آن بر پايه تأويل ظاهر قرآن و اخذ به بواطن تعبيرات قرآنى است و دلالت‌هاى ظاهرى ناديده گرفته شده ...) اشاره مى‌كند. و اينكه استاد در عين ردّ تفاسير آنان موافق بطن آيه است.

به سه نشانه بارز تفسير عرفانى از نگاه آيت‌الله معرفت (سخن بدون درايت، تأويل بدون ظابطه، سخن سجع متكلفانه) اشاره مى‌كند. به نقد وى از مدافعان تفسير صوفيه نيز اشاره دارد.

در قسمت سوم نيز با عنوان «تفسير و مفسران» به تفاوت برخورد مثبت آيت‌الله معرفت با شيوه تفسيرى صوفيه در اين كتاب با برخورد تند و منفى در التفسير و المفسرون‌ توجه مى‌كند.

بخش پايانى مقاله به نقد و نتيجه‌گيرى اختصاص دارد. نگارنده اين ديدگاه آيت‌الله معرفت (سرچشمه تصوف فقط فلسفه اشراق است) را نمى‌پذيرد، به تفصيل به بحث مى‌نشيند و تعبير موضوع استاد را نشان دهنده روحيه انصاف علمى وى مى‌داند و لزوم داشتن معيار براى ردّ يا قبول تفاسير عرفا را يادآور مى‌شود.

كليد واژه‌ها: تفسير، عرفان، تفسير عرفانى، تفسير اشارى، مكتب عرفان، شريعت و طريقت، تأويل، باطن.

مقدمه‌

تفسير، يكى از علوم اسلامى است كه در عهد رسالت پديد آمد. هسته اوليه اين دانش گرانسنگ را پاسخ‌هاى پيامبر (ص) به مسائل پراكنده و گوناگون مردم آن عهد درباره مطالب مطرح شده در قرآن، تشكيل مى‌دهد. اين پاسخ‌ها جنبه تبيينى داشت و به منظور برانگيختن نيروى تفكر مسلمانان درباره اين مائده معنوى ارائه مى‌گرديد: