معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣١٦ - علل و اسباب جعل

برخى آغاز جعل را از پيامبر (ص) يا اندكى پس از وى مى‌دانند؛[١] برخى نيز آغاز آن را در اواخر عمر عثمان‌ دانسته‌اند،[٢] ذهبى‌ آغاز وضع حديث را در سال چهل‌ويكم هجرت پس از شهادت امام‌ على‌ (ع) مى‌داند كه به خاطر اختلافات سياسى و تفرقه‌گرايى، اهل بدعت و هواپرستان به ترويج بدعت‌ها پرداخته و احاديث باطلى را براى رسيدن به اغراض خود جعل كردند.[٣]

استاد معرفت آغاز جعل در حديث را به‌طور رسمى در زمان‌ معاويه‌ و به دستور ايشان مى‌داند، زيرا معاويه‌ افرادى را رسماً براى جعل حديث در راستاى ترويج سياست‌هاى غلط خود منصوب كرد. اين شيوه در طول دوران امويان و عباسيان توسعه پيدا كرد.[٤]

علل و اسباب جعل‌

براى جعل احاديث انگيزه‌هاى مختلف سياسى، كلامى، مذهبى، اقتصادى، عاطفى و ... بيان كرده‌اند كه مهم‌ترين مباحث آن را مى‌توان در، الموضوعات ابن جوزي‌[٥] اللآلي المصنوعه في الاحاديث الموضوعه از سيوطي‌[٦] اضواء علي السنة المحمديه از ابوريه‌[٧] و التفسير و المفسرون في ثوبه القشيب‌[٨] و التفسير الاثري الجامع‌[٩] از استاد معرفت مشاهده كرد.

استاد معرفت مهم‌ترين علل و انگيزه‌ها را براى جعل موارد زير مى‌داند:

آنچه كه زنديق‌ها جعل كرده‌اند و انگيزه آنان، ايجاد فساد در دين و

[١] . ر. ك: مقدمه وسائل الشيعه، ج ١، ص ٤٤؛ البداية و النهاية، ج ٨، ص ١٠٩ و نيز ر. ك: اضراء على السنة المحمديه، ص ١٠١. در اين مورد به روايات جعلى ابوهريره استشهاد مى‌شود.

[٢] . اضراء على السنة المحمديه، ص ١١٨.

[٣] . ر. ك: التفسير و المفسرون، ج ١، ص ١٥٨.

[٤] . التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ٣٤.

[٥] . الموضوعات، ج ١، صص ١٥٠- ٣٧.

[٦] . همان، ج ١، صص ٢٠٧- ٢٠٠.

[٧] . همان، صص ١٣٠- ١٠٠.

[٨] . همان، ج ٢، صص ٦٠- ٣٥.

[٩] . همان، ج ١، صص ١٦٠- ١٣٤.