معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣١٧ - علل و اسباب جعل

اختلاف ميان مسلمانان بوده است؛ كه از جمله آن‌ها عبدالكريم بن ابى العوجا كه طبق اعتراف خودش چهارهزار حديث در ميان مسلمانان جعل كرده است.

جعل حديث با انگيزه مذهبى: پس از پيدايش فرقه‌هاى مذهبى، هر مذهب براى تقويت خود به جعل حديث در اصول و فروع دين مى‌پرداختند كه از جمله آن‌ها مى‌توان به خوارج اشارت كرد.[١] همانطور كه برخى از مذاهب چهارگانه اهل سنت مانند طرفداران‌ ابوحنيفه‌ درباره‌ محمدبن ادريس شافعى‌ احاديثى را جعل كرده‌اند.[٢]

تمايل شديد و افراطى براى هدايت مردم: وعاظ و دانشمندان اخلاق در نقل احاديث اخلاقى تساهل كرده و برخى با ديد مثبت به اين مسأله نگاه كرده، بر اين باور بوده‌اند كه اگر حديثى براى هدايت مردم- نه گمراهى آنان- جعل شود، اين وضع لله خواهد بود و اين كذب به خاطر رسول خدا است نه بر عليه آن حضرت،[٣] به همين علت صوفيه و اهل عبادت‌هاى خاص، احاديثى را بدون بصيرت جعل كرده‌اند، حتى كتاب‌هايى مانند احياء العلوم غزالى‌ نيز خالى از روايات جعلى نيست.[٤] استاد معرفت برخى كتاب‌هاى اخلاقى و موعظه در شيعه را نيز خالى از جعل ندانسته و مى‌فرمايد: كتاب‌هايى مانند انوار نعمانيه‌ از سيد نعمت‌الله جزايرى‌ و خزائن الجواهر شيخ‌ على اكبر نهاوندى‌ و برخى از كتب مراثى مانند محرق القلوب‌ از ملا مهدى نراقى‌ واسرار الشهادة آقا بن عابد دربندي‌، از جمله آن‌ها مى‌باشد.[٥]

خودپسندى نزد امرا: افرادى از محدثين كه داراى ضعف ايمان بوده، جهت تقرب به سلاطين و پادشاهان به جعل احاديثى سياسى و حكومتى جهت خشنودى اربابشان مى‌پرداختند؛ از جمله مى‌توان به برخى احاديث‌ ابوالبخترى‌

[١] . الموضوعات، ج ١، صص ٣٩- ٣٨.

[٢] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ٣٧.

[٣] . همان، ص ٣٩.

[٤] . اضراء على السنة المحمديه، صص ١٢٣- ١٢٢.

[٥] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، صص ٤٠- ٣٩.