معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٥ - چكيده

تفسير صحابه و تابعان از ديدگاه آيت‌الله معرفت‌

مجيد معارف‌[١]

چكيده‌

شمارى از صحابه و تابعان در زمره پيشگامان اوليه تفسير قرآن قرار دارند. مفسران شاخص دوره صحابه چهار تن به نام‌هاى‌ على‌ (ع)، ابن مسعود، ابى بن كعب‌ و ابن عباس‌ هستند كه در بين آن‌ها برترى‌ على‌ (ع) نسبت به ديگران واضح است. تفسير صحابه از سادگى هر چه تمام برخوردار بوده و بر پايه استفاده از آيات قرآن، سنت نبوى، اسباب‌النزول و دانش ادبى آن‌ها صورت مى‌گرفت، لذا از ارزش بالايى برخوردار است.

در دوره تابعان با توجه به افزايش منابع تفسيرى و اثرگذارى عناصر اجتهادى در مسير تفسير- به‌ويژه نفوذ اسرائيليات- تفسير از سادگى نخستين خود خارج شده و بسترى براى بحث‌هاى كلامى و فقهى دوره‌هاى بعد فراهم ساخت. جز آن دسته از مفسرانى كه در اين دوره به نحوى از ديدگاه‌هاى امام‌ على‌ (ع) متأثر بوده‌اند، و تفسيرشان از آسيب كمترى برخوردار شد. نفوذ خط فكرى‌ على‌ (ع) بر انديشه مفسران صحابه و تابعان، حقيقتى است كه دست‌هاى مرموز تاريخى و بعضاً قرآن‌پژوهان معاصر درصدد سرپوش‌گذارى برآن بوده و هستند.

اين حقيقت در پژوهش عالمانه آيت‌الله معرفت پيرامون تفسير صحابه و

[١] . استاد دانشكده الهيات دانشگاه تهران