معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٧٢ - ٢ ديدگاه موافقان حجيت روايات تفسيرى

عليه كلما يترتّب علي القطع من الآثار، فيصح الاخبار علي طبقة كما يصحّ ان يخبر علي طبق العلم الوجداني، و لا يكون من القول بغير العلم.

ويدلّنا علي ذلك سيرة العقلاء، فانّهم يعاملون الطريق المعتبر معاملة العلم الوجداني من غير فرقٍ بين الآثار، فانّ اليد مثلًا امارة عند العقلاءِ علي مالكيةصاحب اليد، لما في يده، فهم يرتّبون له آثار المالكية، و هم يخبرون عن كونه مالكاً لشي‌ء بلا نكير، و لم يثبت من الشارع ردعٌ لهذه السيرة العقلانية المستمرة[١]

بدون شبهه خبر واحد موثق كه شرايط حجيت و اعتبار را دارا است، در تفسير قرآن نيز حجيت دارد و مى‌توان قرآن را با اين گونه اخبار و روايات تفسير كرد. ولى برخى در اين مورد اشكالى دارند كه توضيح آن به اين قرار است.

مى‌گويند: معناى اعتبار و حجيتى كه براى خبر واحد و يا دلايل ظنى ديگر ثابت شده، اين است كه در صورت عدم اطلاع از واقعيت مى‌توان خبر واحد و يا دليل ظنى را طريقى براى يافتن آن قرار داد و از آن‌ها پيروى كرد، درست همان‌گونه كه در صورت شناختن قطعى واقعيت، از آن پيروى مى‌شود و اين گونه پيروى كردن از روايت ظنى در صورتى صحيح است كه مفهوم و مدلول آن حكم شرعى باشد، و يا بر موضوعى دلالت كند كه دارى اثر شرعى باشد؛ زيرا در احكام شرعى است كه انسان در صورت عدم اطلاع از حكم واقعى، مكلف به‌ظاهر است و بايد طبق آنچه از دلايل ظنى ظاهر مى‌شود عمل كند. اين است معنى و شرط حجيت و اعتبار روايات ظنى؛ ولى اين شرط گاهى در رواياتى كه از معصوم (ع) درباره تفسير نقل شده است وجود ندارد، چون روايات تفسيرى غالباً مربوط به غير احكام شرعى است، مانند رواياتى كه در تفسير آيات قصص و سرگذشت ملل و اقوام گذشته و يا در تفسير آيات اصول و عقايد و امثال آن آمده است. پس دلايل حجيت و اعتبار خبر واحد نمى‌تواند شامل تمام اخبار تفسيرى شود و اعتبار همه آن‌ها را تثبت كند.

ولى اين اشكال، به نظر ما سست و مخالف تحقيق است؛ زيرا در مباحث‌

[١] . سيدابوالقاسم خوئى، البيان فى تفسير القرآن، ص ٣٩٨؛ سيد محمّد سرور واعظ، مصباح الاصول، تقريرات بحث آيت‌الله خوئى، صص ١٨١- ١٨٠ و ٢٣٩.