معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٤٩ - ارزش تفسير قرآن بر اساس علم الموهبه

به گوهرى رسيده است كه در مواردى مى‌توان با روش‌هاى ديگر نيز آن گوهر ارزنده را رديابى كرد؛

٣. يافته‌هاى عارفان در تفسير آيات قرآن، روح آدمى را لطيف، زمينه تزكيه را فراهم و ارتباط انسان را با عوالم مجرد بيشتر مى‌كند و رفته رفته انسان را به علم الموهبه نزديك و اطمينان او را به مواجيد عرفانى بيشتر مى‌سازد.

البته اگر يافته‌هاى عرفانى با محتواى آيات و روايات قطعى مخالف باشد، شكى در انكار و رد آن‌ها نيست و اگر موافق باشد، تأييدى بر كتاب و سنت است؛ در صورتى كه درباره آن موضع خاصى در آيات و روايات نباشد، حساسيتى هم نخواهد داشت مگر آن‌كه در سعادت و شقاوت انسانى تأثير كند.

ابن عربى‌ در باب حجيت تجارب عرفانى مى‌گويد:

اين تجارب دو گونه‌اند:

الف. از طريق معصوم حاصل شده كه در اين صورت صدق آن محرز است.

ب. از طريق غير معصوم مانند عارف بيان شده كه در اين صورت صدق و كذب آن متحمل است؛ البته به شرطى كه فى‌نفسه محال نباشد و با ركنى از اركان شرع مخالف نشود؛ پس اگر محال و مخالف شرع نباشد، در پذيرش و عدم پذيرش آن مخيريم.[١]

وى در جاى ديگرى مى‌گويد: شايسته است عاقلان اگر گزارشى از علوم اسرار از غير معصوم شنيدند، پس از اطمينان از صدق اخلاقى گوينده، با خود بگويند: ممكن است از حيث واقع راست و صادق باشد يا نه؛ زيرا هر چند ممكن است گفته او در نفس‌الامر مطابق واقع باشد، همان‌طور كه لازم نيست شنونده تصديقش كند، همچنين لازم نيست كه دروغش بداند؛ حال اگر او را صادق دانست ضررى نمى‌بيند، زيرا گزارشى آورده كه نه عقل آن را محال مى‌داند و نه ركنى از اركان شريعت را تهديد كرده و نه اصلى از اصول دين را تخريب كرده است. به‌خصوص كه اجبارى مى‌آورد كه از حيطه فكر و علم‌

[١] . راجع: محى‌الدين بن عربى، الفتوحات المكية ج ١، صص ١٤٢ و ١٤٣.