معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٩٩ - تفسير به رأى از ديدگاه آيتالله معرفت(ره)

كار افتاده و كار به آسانى انجام نگرفته، وگرنه ترجمه‌اى بيش نيست.[١] لذا، جمعى تفسير را مبالغه معناى فسر دانسته‌اند.[٢]

با وجود اينكه قرآن «نور»،[٣] «هدايت»،[٤] «بصيرت براى مردم»،[٥] و بيانگر همه چيز،[٦] و ذاتاً روشن و بى‌ابهام است، اما عواملى چند، نياز قرآن به تفسير را ضرورى ساخته و اين مسأله در خود قرآن نيز تصريح شده است. پيامبر اكرم (ص) علاوه بر وظيفه ابلاغ و تلاوت قرآن، عهده‌دار مسئوليت ديگرى به‌عنوان تبيين و تعليم كتاب خدا نيز مى‌باشند.[٧]

پس از عصر رسالت، مسلمانان همواره با روش‌ها و گرايش‌هاى گوناگون درصدد تفسير و ابهام‌زدايى از چهره معانى قرآنى برآمده‌اند. برخى از آن عوامل عبارتند از: سبك بيانى ويژه قرآن، بيان قوانين كليه و اختصار كه موجب ابهام گشته و تفصيل جزئيات در گروه بيان پيامبر اكرم (ص)[٨] است، مشتمل بودن بر معانى دقيق، حكمت‌هاى والا درباره اسرار الهى، و محتواى فراطبيعى و جهان‌شمول براى همه اعصار با نيازهاى متعدد و متفاوت فكرى مردم، اشاره قرآن به تاريخ و سرگذشت امت‌هاى پيشين، عادات و رسوم جاهلت معاصر نزول، و نيز الفاظ غريب و ناآشنا كه با اينكه در اوج قله فصاحت است؛ نيازمند توضيح براى عامه مردم مى‌باشد.[٩]

لازمه اين نكات آن است كه فهم روشمند و مضبوط كلام خداوند از ضرورى‌ترين و ارزشمندترين رشته‌هاى دانش در حوزه معرفت دينى است،[١٠]

[١] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، صص ٢٧٤- ٢٧٣.

[٢] . راغب اصفهانى، مفردات، ص ٣٨٠؛ المصباح المنير، ماده فسر.

[٣] . نساء، آيه ١٧٤.

[٤] . آل عمران، آيه ١٣٨.

[٥] . جاثيه، آيه ٢٠.

[٦] . نحل، آيه ٧٩.

[٧] . نحل، آيه ٤٤؛ جمعه، آيه ٢.

[٨] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، ص ١٤.

[٩] . همان، صص ١٥- ١٤.

[١٠] . جلال‌الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ٢، صص ٥٢١- ٥١٩، فصل فى شرف التفسير.