معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٦٢ - ١ ديدگاه مخالفان حجيت روايات تفسيرى
احاديثى را معتبر مىدانند كه داراى اثر شرعى باشد و حجيت آن را در موارد ديگر از جمله تفسير قرآن در آيات غيرفقهى نپذيرفتهاند؛ جمعى به اين ديدگاه در مورد احاديث غيرفقهى قائلاند، يعنى حجيت خبر واحد را به آن جايى منحصر مىدانند كه به مسائل فقهى مربوط بوده و روايات تفسيرى را حجّت ندانسته و غيرقابل اعتبار و استناد مىدانند.
بهعنوان نمونه سخنان چند نفر از طرفداران اين ديدگاه بيان مىشود:
١. ١. شيخ طوسى (قدس سره) از جمله اوّلين كسانى است كه امكان بهرهگيرى از روايات را در تفسير آيات قرآنى منتفى دانسته و به عدم اعتبار اين گونه احاديث معتقد است. ايشان مىگويد:
ينبغي أن يرجع الي الأدلة الصحيحة اما العقلية، او الشرعية من اجماع عليه او نقل متواتر به، عمّن يجب اتباع قوله، و لا يقبل في ذلك خبر واحد، خاصة اذا كان مما طريقة العلم، و متي كان التأويل يحتاج الي شاهد من اللّغة، فلا يقبل من الشاهد الا ما كان معلوماً بين اهل اللغة شايعاً بينهم. و اما طريقة الآحاد من الروايات الشاردة، و الالفاظ النادرة، فانه لا يقطع بذلك، و لا يجعل شاهداً علي كتاب الله و ينبغي ان يتوقف فيه.[١]
سزاوار است به دليلهاى صحيح عقلى يا شرعى مانند اجماع يا روايت متواتر از كسانى كه پيروى آنان واجب شده (معصومين عليهالسلام) رجوع شود و خبر واحد در اين مورد (تفسير) پذيرفتنى نيست به خصوص در موردى كه راه شناخت آن علم مىباشد، و هرگاه در تأويل آيه نياز به شاهد لُغوى باشد، تنها شاهدى پذيرفته مىشود كه ميان اهل لغت معروف باشد و اما طريق آحاد (خبر واحد) كه در غالب روايات تك و نادر يافت مىشود و قطعآور نيست، سزاوار نباشد كه بهعنوان گواه بر كتاب خدا گرفته شود و در مورد آن شايسته است كه توقّف گردد.
١. ٢. مرحوم نائينى نيز از جمله كسانى است كه خبر واحد را در غير مسائل فقهى حجّت ندانسته است و در نتيجه براى احاديث تفسيرى و ... ارزش و اعتبارى قائل نيست.
ايشان چنين مىگويد:
[١] . محمد بن حسن طوسى، تفسير تبيان، ج ١، صص ٧- ٦.