معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٦٥ - نقد و نظر

معقول و معتنابهى مى‌تواند مصحح جعل حجيت خبر واحد باشد. همين كه ما بتوانيم يك برداشت خاص از آيه و يا فهم و دريافت مخصوصى را كه از ناحيه معصوم به وسيله خبر واحد به دست ما رسيده است، به معصوم نسبت دهيم و اسناد آن را به معصوم درست كنيم، اين خود يك اثر است و مى‌تواند مصححى براى جعل حجيت آن باشد و اصلًا چه اثرى بالاتر از اينكه ما بتوانيم فهم معصوم از يك آيه را دريافت كنيم.

١. ٤. از جمله كسانى كه در مواضع متعدد و به مناسبت‌هاى مختلف بر عدم حجيت احاديث غيرفقهى و از جمله روايات تفسيرى پاى فشرده و اين بحث را به‌طور نسبتاً مبسوطى مطرح و بر آن استدلال كرده است، مرحوم علامه‌ طباطبايى‌ مى‌باشد.

ايشان در كتاب‌ قرآن در اسلام‌ تحت عنوان روش شيعه در عمل به حديث چنين آورده است:

حديثى كه بدون واسطه از زبان خود پيغمبر اكرم (ص) يا ائمه اهل‌بيت (ع) شنيده شود، حكم قرآن كريم را دارد، ولى حديثى كه با واسطه به دست ما مى‌رسد، عمل شيعه در آن به ترتيب زير است:

در معارف اعتقادى كه به نص قرآن، علم و قطع لازم است به خبر متواتر يا خبرى كه شواهد قطعى به صحت آن در دست است، عمل مى‌شود و به غير اين دو قسم كه خبر واحد ناميده مى‌شود اعتبارى نيست.

ولى در استنباط احكام شرعيه نظر به ادلّه‌اى كه قائم شده، علاوه بر خبر متواتر و قطعى، به خبر واحد نيز كه نوعاً مورد وثوق باشد عمل مى‌شود.

پس خبر متواتر و قطعى پيش شيعه مطلقاً حجّت و لازم‌الاتباع است و خبر غيرقطعى (خبر واحد) به شرط اين كه مورد وثوق نوعى باشد، تنها در احكام شرعيه حجّت مى‌باشد.[١]

هم چنين ايشان در جاى جاى تفسير الميزان‌ با مطرح ساختن اين بحث كه حجيت خبر واحد مختص فقه است و در غير فقه و از جمله تفسير، روايات فاقد اعتبارند، با اصرار بر اين ديدگاه پاى فشرده است. از جمله به هنگام نقل‌

[١] . سيدمحمّدحسين طباطبايى، شيعه در اسلام، ص ١٢٩؛ سيدمحمدحسين طباطبايى، قرآن در اسلام، ص ٧٠.