ثانياً: هيچ مانع ندارد كه توسل به حضرت پيامبر و آيه(رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسنا) هر دو جزو توبه حضرت آدم (عليه السلام) بوده و آدم(عليه السلام) با مجموع آنها استغفار نموده باشد.

از اين طريق مى توان ميان بسيارى از روايات را كه بيانگر نحوه توبه حضرت آدم مى باشند، با يكديگر وفق داد. سيوطى در كتاب «الدر المنثور» چگونگى توبه حضرت آدم را به صورتهاى مختلف نقل كرده است، كه به آغاز هر يك اشاره مى كنيم:

الف:أَلَمْ تَخْلُقْنى بِيَدكَ؟ قالَ بلى...

ب: اَللّهُمْ إنّكَ تَعْلَمُ سِرّي وَعَلانِيَتي...

ج:اَللّهُمَّ لاإلهَ إلاّ أنتَ، سُبحانَكَ وَبِحَمْدِكَ...[١]

همچنان كه مرحوم سيد هاشم بحرانى متوفاى سال ١١٠٧ در «تفسير برهان»، شيوه توبه آدم را به صورتهاى گوناگون نقل نموده است. علاقمندان مى توانند به تفسير برهان، جلد اول، صفحه ٨٦ تا ٨٩ مراجعه فرمايند.

راه جمع آنها اين است كه اين احاديث يا بر اساس «نقل به معنى» وارد شده اند و يا اين كه مجموع آنها شيوه توبه آدم را تشكيل مى دهند و مانع ندارد كه همه آنها جزو توبه آدم بوده و هرگز «مانعة الجمع» نمى باشند.

[١] الدرالمنثور:١/٥٩.