از آنجا كه بندگان خدا، از نظر عبوديت وبندگى و فضائل اخلاقى و كمالات انسانى داراى درجه هاى مختلف و گوناگونى هستند، قهراً هدف نهايى از آفرينش، انسانى خواهد بود كه كمال معنوى او بيشتر، و به اصطلاح كامل ترين ووالاترين انسانها باشد. و امّا انسان هاى ديگر كه از نظر كمال و فضيلت در اين درجه و مرتبه نباشند هر چند خود هدف هاى متوسطى هستند،ولى هدف نهايى نبوده بلكه در مسير اين هدف، قرار گرفته اند و چيزى كه در مسير هدف نهايى قرار گيرد، و هدف نهايى نباشد، در صورتى مطلوب و خواسته فاعل خواهد بود كه ملازم با هدف نهايى باشد. در غير اين صورت مطلوب نبوده و مورد اراده فاعل قرار نمى گيرد.

و به عبارت ديگر: هدف از خلقت انسان منحصر به پرورش انسان (اكمل من جميع الجهات) نيست و بلكه انسانهاى ديگرى كه كم و بيش داراى كمال انسانى هستند، جزو هدف از آفرينش مى باشند، ولى اين كمال هاى نسبى، در صورتى هدف را تأمين مى كنند كه به هدف نهايى ضميمه گردند و در غير اين صورت كمال هاى متوسط محرك فاعل براى انجام كار نخواهند بود. بسان معلمى كه در كلاسى تدريس مى كند كه پنج دانشجوى مبرز، و بيست دانشجوى متوسط دارد، او مى خواهد همه را به كمال لايق خود برساند، ولى اگر در كلاس، پنج دانشجوى مبرز نبود، هرگز تربيت بيست دانشجوى ديگر، او را براى تدريس آماده نمى كرد.

به ديگر سخن: هدف از تحصيل مدرك كلاس اول، ارتقا به كلاس دوم است، در حالى كه ارتقا به كلاس دوم، هدف نهايى نيست، بلكه در مسير