اين كه مى گوييم وسيله و مايه تقرب مشركان، عبادت و پرستش بندگان بوده است، منافات ندارد كه بت ها نيز «مُقَرِّب» باشند چنان كه مى فرمايد (لِيُقَرِّبُونا)زيرا مقرّب واقعى از ديدگاه يك مشرك همان عبادت بت است ومقرب بودن بت ها به معنى شفيع بودن آنها است كه نتيجه مقرّب نخست نيز عبادت آنها مى باشد.

خلاصه در آيه، تقرب به خدا از طريق عبادت غير خدا حرام و نامشروع اعلام گرديده است نه تقرب به خدا از طريق توسيط صالحان بى آن كه مورد عبادت قرار گيرند و در آيه از يك چيز بيش نهى نشده است وآن تقرب به خدا از طريق عبادت اوثان و اصنام و مخلوقات خدا و بس; نه از دو چيز كه يكى پرستش مخلوق و ديگرى توسل به مخلوق باشد.

ب: درست است كه مشركان دو كار انجام مى دادند:

١. آنان غير خدا را مى پرستيدند،

٢. اشخاص را واسطه خود قرار مى دادند،

ولى فشار انتقاد روى قسمت نخست است واين كه پرستش بت ها كار غلط و نامشروع مى باشد و آيه نسبت به قسمت دوم توسيط افراد منهاى پرستش آنها، نفياً واثباتاً نظرى ندارد. بلكه در اين قسمت بايد به مدارك ديگر از قرآن و سنت و يا عقل و خرد مراجعه كرد. هرگاه واسطه، صلاحيت اين را داشته باشد كه انسان به وسيله او منهاى عبادت و پرستش وى تقرب جويد، در اين صورت چنين توسلى اشكال نخواهد داشت، واگر فاقد اين چنين صلاحيتى باشد، تقرب به وسيله او كارى غلط و بى فايده خواهد بود.

گواه ما بر اين كه فشار انتقاد روى پرستش بتهاست، نه وساطت