و به ديگر سخن: آيا پيامبر به او تعليم داد كه به دعاى پيامبر متوسل گردد، اين كار جز تحصيل حاصل چيز ديگرى نيست، خود نابينا نيز از نخست آن را مى دانست و به دعاى وى متوسل شده بود، ديگر لزوم نداشت كه پيامبر برخيزد به او دستور دهد كه وضو بگيرد و آن دعاى مخصوص را بخواند.

ممكن است تصور شود كه توسل به دعاى پيامبر مراسم خاصى دارد و پيامبر خواست كه آن مراسم را به او تعليم دهد. ولى ناگفته پيدا است كه يك چنين انديشه جز پندار، چيز ديگرى نيست، زيرا اين اولين بار نيست كه صحابه از پيامبر درخواست دعا نموده اند، ويا قرآن آنان را به توسل به دعاى او دعوت كرده است، بلكه اين مطالب به طور مكرر اتفاق افتاده است و در هيچ مورد، چنين مراسمى وارد نشده است.

سؤال دوم

آيا فرد نابينا بر اثر دعايى كه پيامبر به او تعليم داد، بينايى خود را باز يافت، يا اين كه پيامبر در حق او دعا كرد و بر اثر دعاى پيامبر بينا گرديد؟

پاسخ

اگر ما باشيم وظاهر حديث، بايد بگوييم كه پيامبر به دعايى كه به نابينا، تعليم نمود، اكتفا ورزيد، و او بر اثر توسل به پيامبر رحمت، و اين كه به وسيله او، به درگاه حق متوجه گرديد و از خدا خواست كه حاجت او را برآورده سازد، سلامت ديدگان خود را بازيافت و هرگز پيامبر دعاى ديگرى در حق او انجام نداد. اگر پيامبر در حقّ او دعا انجام مى داد، عثمان بن حنيف و