اگر مردگان و اجساد پنهان شده در دل خاك از قلمرو تفهيم دور و كنارند دليل بر آن نيست كه ارواح ونفوس طيب و پاكيزه آنان كه به نص قرآن در جهان ديگر زنده اند و روزى مى خورند، قابل تفهيم نباشند.

اگر ما سلام مى گوييم، ويا طلب شفاعت مى كنيم، ويا سخن مى گوييم، سر و كار ما با آن ارواح پاك و زنده است نه با اجساد نهفته در دل خاك. اگر ما به زيارت قبر و خانه وكاشانه آنان مى رويم به خاطر اين است كه از اين راه مى خواهيم در خود آمادگى ايجاد نماييم تا با آنان ارتباط روحى برقرار كنيم، حتى اگر بدانيم كه جسد آنان مبدل به خاك شده (هر چند روايات اسلامى بر خلاف آن گواهى مى دهند)، باز اين نوع صحنه ها را پديد مى آوريم، تا از اين راه، آمادگى ارتباط، با آن ارواح پاك، پيدا كنيم. گذشته بر اين زيارت مدفن آنان آثار سازنده اى دارد كه در محل خود بيان شد.

علاوه بر اين احتمال دارد مقصود نفى سماع مفيد است نه سماع مطلق، يعنى سماعى كه براى آنان مفيد باشد، زيرا دوران پس از مرگ، دوران عمل نيست.

تا اين جا توانستيم كه دو بخش از مباحث پنجگانه را تشريح نماييم اكنون وقت آن رسيده است كه بحث «توسل»را كه بحث سوم است تشريح نماييم.