است«اكتسابى» و راه كسب برخى از مراتب آن به روى همه باز است ولى مقاماتى كه در «ولايت تشريعى» بيان گرديده همگى موهبت خداوندى است كه پس از وجود يك سلسله زمينه ها جز خواست خدا چيزى در آن دخالت ندارد.

«ولايت تكوينى» يك كمال روحى و معنوى است كه در سايه عمل به نواميس خدايى و قوانين شرع، در درون انسان پديد مى آيد و سرچشمه مجموعه اى از كارهاى خارق العاده مى گردد.

به طور اجمال مى گوييم(بعداً به طور مشروح بيان خواهد شد) عمل به احكام و سنن دينى در ظاهر، عمل به يك سرى مقررات اجتماعى و اخلاقى است، ولى پيمودن همين راه، در درون انسان واقعيتها و صفات و كمالاتى را پديد مى آورد كه هرگاه كمال روحى به حد شايسته اى برسد، نفس انسانى در اين جهان مى تواند امور زير را انجام دهد:

١. تصرف در جهان و انسان.

٢. آگاهى از ضماير و قلوب كه شاخه اى از علم غيب است.[١]

٣. شهادت بر اعمال انسان كه در قرآن مجيد از كسانى كه داراى اين موهبتند،با نام «شهداء» ياد كرده است. امّا مقصود از شهادت بر اعمال چيست؟ خود بحث جداگانه اى دارد.

ولى آنچه فعلاً مورد بحث وگفتگوى ما است همان تصرف در تكوين است براى روشن شدن مطلب ناچاريم مقدمتاً قدرى در عظمت روح انسان و قدرتهايى كه در روح وروان او نهفته است، بحث كنيم.

[١] در اين مورد رجوع كنيد به كتاب «آگاهى سوم» از همين مؤلف.