آگاهى عميق و ژرف از مقاماتِ بلندِ پيشوايان اسلام، نياز به بررسى هاى گسترده اى دارد، كه كتاب ما گنجايش اين مباحث را ندارد و دانشمندان و بزرگان شيعه در اين باره نوشته هاى سودمندى دارند كه اكثر آنها به زبان علمى و بالاتر از سطح معلومات غالب جوانان عصر ما نوشته شده است.

حديث شناس بزرگ شيعه مرحوم «كلينى» كه در عصر غيبت صغرى مى زيسته و در سال ٣٢٩ هجرى قمرى درگذشته است، در «كتاب الحجة» از «اصول كافى» احاديث ارزنده اى را در اين مورد آورده است كه مى تواند روشنگر مقامات بلند پيشوايان بزرگ باشد. آشنايى با مفاهيم و حقايقى كه در اين كتاب آمده است نياز به بررسى دقيق دارد.

اخيراً موضوع ولايت تشريعى و تكوينى پيامبران و امامان بر سر زبان ها افتاده، و در اين قسمت سؤالاتى مطرح مى گردد و نظريات مختلفى درباره ولايت ابراز مى شود. ما براى تكميل بحثهاى مربوط به «عصمت» و به علت احساس نياز جوانان به فهميدن حقيقت، هر دو ولايت را به طور فشرده مورد بررسى قرار مى دهيم.

نخست اقسام ولايت تشريعى را اعم از صحيح و باطل مورد بحث قرار مى دهيم:

[١] بنابراين «ولايت تشريعى» يك مقام وضعى و قراردادى است كه نتيجه آن تسلّط بر امور شرعى مسلمانان است. و «ولايت تكوينى» كمال روحى و خصوصيت وجودى است كه نتيجه آن به گونهاى تسلّط بر كون و جهان مى باشد.