معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤١٢ - نمونههايى از تفسير به رأى از ديدگاه استاد معرفت

٥. انتخاب يك رأى و نظر و سپس تأويل آيات براى يافتن دستاويزى براى رأى خود كه اگر آن رأى را نمى‌داشت، هرگز آن معناى مورد نظرش از آيه، به ذهن او خطور نمى‌كرد.[١]

٦. تفسير قرآن توسط فرد غيرمتخصص و فاقد صلاحيت‌هاى لازم (استاد معرفت مجموع اين صلاحيت‌هاى علمى و عملى را نه چيز برشمرده است).[٢]

معلوم است كه تفسير كتاب خدا بدون داشتن صلاحيت‌هاى لازم، مصداق قول بدون علم است. چنانكه‌ راغب اصفهانى‌ پس از بيان دو ديدگاه افراطى و تفريطى در جواز و عدم جواز تفسير، خود شروطى ده‌گانه را براى مفسر كتاب خدا بر مى‌شمارد، سپس مى‌گويد:

كسى كه واجد اين شروط بوده، [او] آن‌ها را رعايت كند، سخن او در شأن كلام خدا، و تفسير به رأى شمرده نمى‌شود.[٣]

نمونه‌هايى از تفسير به رأى از ديدگاه استاد معرفت‌

ابتدا مقدمه‌اى را از زبان خود استاد مى‌آوريم كه چگونه با دقت و دورنگرى، نگران راه يافتن تأويلات باطل و تفسير به رأى به ساحت قدس قرآن و همه منابع اوليه دينى هستند و چونان مرزبانى بيدار، نقاط نفوذ احتمالى كج‌انديشان را به حوزه دين نشان داده و سد مى‌كنند. ايشان مى‌فرمايند:

يكى از آسيب‌پذيرترين مسائل اجتماعى، بحث‌هايى است كه در رابطه با دين است. چه ديروز و چه امروز افرادى كه داراى اهداف خاصى هستند و در همان حال وانمود مى‌كنند كه در محدوده دين حركت مى‌كنند، به ناچار مى‌خواهند از خود دين براى شيوه و رفتارشان سندى ارائه دهند؛ از اين‌رو، خود قرآن از روز اول اين مسأله را پيش‌بينى كرده و فرموده است:

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ

[١] . همان، ص ٦٠.

[٢] . همان، صص ٥١- ٤٩.

[٣] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، صص ٥٥- ٥٢. به نقل از مقدمه تفسير راغب اصفهانى، صص ٩٧- ٩٣.