معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤١١ - معيارهاى شناسايى موارد تفسير به رأى از ديدگاه استاد معرفت

آيات كريمه قرآن، چنانچه با شيوه متعارف صورت پذيرد درست و جايز است. لذا تفسير به رأى- كه به‌طور مطلق مورد منع قرار گرفته- همان تكروى در تفسير يا تحميل رأى بر قرآن كريم است.[١]

معيارهاى شناسايى موارد تفسير به رأى از ديدگاه استاد معرفت‌

مراد ما از اين معيارها، موارد و شرايطى است كه مفسر را به دام تفسير رأى مى‌كشاند. فايده شناخت اين معيارها، اجتناب از تفسير به رأى خواهد بود. معيارها و ضوابطى كه در اينجا ذكر مى‌كنيم، از لابه‌لاى نظرات و فرمايشات استاد معرفت- قدس سره- كه در جاهاى مختلف به آن پرداخته‌اند، استفاده شده است.

١. تحميل عقيده و مرام و مسلك ويژه و انحرافى بر قرآن به قصد توجيه آن عقيده و مسلك.[٢]

٢. تك‌روى و استبداد به رأى در مقام تفسير قرآن، بدون توجه به شيوه اهل فن در معانى كلام و به‌خصوص كلام خدا.[٣]

٣. تفسير قرآن با هدف خودنمايى و جدل و غلبه بر خصم با استناد به آيات متشابه.[٤]

٤. تفسير قرآن بدون استناد به اصلى استوار و تنها با تكيه بر تعابير ظاهرى آيات‌[٥]؛ مثلًا آيه‌ إِلى‌ رَبِّها ناظِرَةٌ[٦] را بر خودش حمل كردن بدون تأويل صحيح كه معناى صحيحش نظر داشتن (چشم‌داشت است نه نگاه كردن).[٧]

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، ص ٧٤؛ ترجمه آن تفسير و مفسران، ج ١، ص ٨٤.

[٢] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، ص ٦٣.

[٣] . همان، ص ٦٤؛( محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٥٥)؛ مجله انديشه حوزه، شماره ٢٥.

[٤] . همان، ص ٦٢.

[٥] . همان.

[٦] . قيامت، آيه ٢٣.

[٧] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٣٠٤.