مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٩ - ٦ آیا نیل به شکر و مدح و احترام از لذات عقلی است؟

که آن امری که برای این بیمار کمال و خیر فرض شده است کمال و خیر نیست.

در اینجا شیخ دو «تنبیه» کوتاه ذکر کرده است که لازم به ذکر آنها نیست و شرّاح هم از شرح آنها خودداری کردهاند.

خلاصه یکی از آن دو تنبیه این است که اگر بخواهیم جای اشکالات و شبههها باقی نماند خوب است در تعریف «لذت» که در گذشته گفته شد، دو قید و شرط اضافه کنیم. یک قید اینکه شرط حصول لذت این است که قوه ادراک کننده شاغل نباشد، مثل آدم سیر که از خوردنی لذت نمیبرد چون جهاز هاضمه مشغول و سرگرم هضم غذای موجود است. شرط دوم آنکه مانعی و عیب و نقصی برای قوه مدرکه نباشد، مثل بیمار و علیل المزاج که از غذا لذت نمیبرد.

خلاصه تنبیه دوم اینکه: اشکالاتی که درباره «لذت» گفته شد ممکن است در باب «الم» هم گفته شود و البته جواب هم شبیه همان جوابها خواهد بود.

تنبیه: انه قد یصحّ اثبات لذة ما یقینا، و لکن اذا لم یقع المعنی الذی یسمّی ذوقا جاز أن لا نجد الیها شوقا، و کذلک قد یصحّ ثبوت اذی ما یقینا، و لکن اذا لم یقع المعنی الذی یسمّی بالمقاساة کان فی الجواز أن لا یقع عنها بالغ الاحتراز. مثال الاول حال العنین خلقة عند لذة الجماع، و مثال الثانی حال من لم یقاس وصب الاسقام عند الحمیة.

خلاصه ترجمه و شرح: در گذشته اثبات شد که چنین نیست که لذّات حسّی تنها لذات حقیقی باشند و نیز چنین نیست که لذات حسی از لذات غیر حسی قویتر بوده باشند، بلکه بر عکس لذات معنوی از لذات حسی قویترند. در اینجا ممکن است اشکالی پیش آید و آن اینکه: اگر چنین است پس باید همه مردم به لذات معنوی و عقلی بیش از لذات صوری و حسی اهمیت بدهند، و حال آنکه بالضروره چنین نیست بلکه حتّی اگر گفته شود که علّت اینکه مردم به لذات غیر حسی به اندازه کافی اهمیت