مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨٩ - بخت و اتّفاق

بخت و اتّفاق

یکی از بحثهای مربوط به غایت، بحث اتفاق است. البته این را تحت عنوان «بخت و اتفاق» ذکر میکنند. این بحث را از یک نظر میتوان مربوط به بحث علت غائی کرد، همچنانکه شیخ در «الهیات» در باب علت غائی از این بحث یاد میکند؛ و هم میتوان این موضوع را به بحث علل فاعلی مربوط کرد، آنچنانکه شیخ در اینجا احاله میکند به جلد اول، که در آنجا این بحث آمده است.

اما رابطهاش (مخصوصا بحث اتفاق) با علت غائی چنین است که گفته میشود فعل اتفاقی آن فعلی است که بلاغایت است، یعنی در آن فعل رابطهای میان غایت و مغیی وجود ندارد، به این معنا که همان طور که در فعل عبث غایت وجود ندارد در اتفاق هم غایت وجود ندارد، با این تفاوت که در مورد فعل عبث گفته میشود که فاعل فعل عبث (یا این فعلی که از آن فاعل صادر شده است) بلاغایت است، یعنی «لیس له غایة اصلًا» که در فعل عبث و مانند آن به آن اشاره شده است و مثلًا گفتیم که در حرکات بلانهایه غایتی وجود ندارد اصلًا، ولی در باب اتفاق میخواهند بگویند که آنچه وجود پیدا کرده و شبیه به غایت است مستند به هیچ فاعلی نیست. حالا یک وقت