مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٧ - النمط التاسع فی مقامات العارفین

اولین درجه سلوک عرفا (اولین منزل) آن چیزی است که خود آنها آن را «اراده» مینامند و او حالتی است از نوع رغبت به چسبیدن به دستگیره محکمی که بعد از روشن شدن ضمیر به وسیله برهان یا اطمینان نفس به وسیله ایمان پیدا میشود، پس باطن وی آهنگ عالم قدس میکند تا خود را نائل کند به فیض اتصال. مادامی که شخص در این درجه هست به او عنوان «مرید» داده میشود.

شرح: از این فصل تا یازده فصل دیگر در مقام ذکر منازل سیر و سلوک عارفان است. چنانکه میدانیم عارفان یک نوع حرکت و سیر و سلوک معنوی برای انسان قائل هستند، و باز چنانکه میدانیم در زبان شرع نیز از این گونه سیر و سلوک و حرکت زیاد سخن رفته است و بلکه غایت و نتیجه اصلی دستورات دینی طی همان منازل شمرده شده است و لهذا تعبیر به «قرب» و «بعد» و «حرکت» (کدح) و «رحلت» و حتّی «لقاء پروردگار» در زبان شرع رسیده است [١]؛ چیزی که هست، اهل عرفان خواستهاند این منازل و مراحل را به ترتیب بشناسانند از منزل نفس و حیوانیت تا منزل وصول به حق. شیخ در اینجا خواسته است طبق نظر عارفین منازل و مراحل سیر و سلوک را بیان کند.

به عقیده شیخ اولین مرحله همان است که در اصطلاح عرفا «اراده» نامیده میشود و این حالت خاصی است که پس از استبصار و اعتقاد و ایمان به غیب در انسان پیدا میشود، خواه آنکه این اعتقاد ناشی از برهان علمی باشد و یا در اثر ایمان به گفتههای اولیاء حاصل شده باشد. به هر حال پس از این اعتقاد، انسان احساس میکند که ناقص است و باید به کامل متّصل شود و ضعیف است و باید به قوی متّکی گردد و قطره است و باید با دریا متّحد شود و جزء است و باید اتّصال به کل پیدا کند؛ از این رو یک حالت هیجان و رغبت شدیدی از نوع رغبت بازگشت فرع به اصل در وی پدید میآید. این رغبت شدید در اصطلاح عارفان «اراده» نامیده میشود.